Doctrine Divides, Service Unites

Vawlei nih philh awk tha lo in min a rak thangmi lakah Mahatma Gandhi aa tel. Gandhi hi politician a si ko, nain biaknak a sunsak ngaingaimi pa a si. Hindu cawnpiaknak i a muru a simi “ahimsa” asiloah “non-violence” kha aa tlaih. Cuticun vawlei ah min a rak thangmi pa a si. Gandhi hi um hlah seh law, Hinduism hi a um ti lai lo ti awk in a um. Cun, Hinduism hi biaknak dang hna cungah ruah thiamnak a ngeimi biaknak a si fawn. Mirang nih religious tolerance an timi kha a si. Cun, Muslim biaknak in an cawnpiaknak hna hi daihnak a si ve ko an ti. Allah le Muslim biaknak harnak a pe lomi paohpaoh harnak nan pe lai lo. Cun, nan minung hawi cungah dawtnak nan langhter lai ti a si an ti.

Voikhat ah New Jersey i Jewish synagogue kan va leng hna. An biakinn luhnak ah “peace” (daihnak) tiah aa tarmi ka hmuh. Nain, kei cu ka rel kho lo. Hebrew in an tial. Ka hawipa Rev. David Spiegel nih mirang holh in a ka leh piak. Amah hi Jewish khrihfa pastor a si. Biakinn kan len hnuah rabbi pa kha a zung ah kan len. Kei cu Buddhist ram in a rak rami ka si caah Buddhism kong tam nawn a ka hal. Ka hngalhmi hnihkhat te ka chimh ve. Cun, keimah zong nih tlawmpal ka hei hal ve. Judah biaknak le Khrihfa biaknak hi unau an si ko, cucaah pumkhat si awk a tha lo maw tiah ka ti. “Nanmah Khrihfa pawl cu nanmah nih biaknak nan i lak, nain kanmah cu biaknak nih kanmah kha a kan lak” tiah cu rabbi nih a ka ti. “Cun, Judah biaknak in kan i cawnpiaknak a muru cu kan synagogue innka ah na hmuh mi kha a si” tiah a ti.

Kawl Buddhist pawl nih an biaknak khua lipi tiah ruahmi Mandalay ah kum thum leng ka rak um. Kawlram minthang “Ma-su-yin,” “Mandalay Hill,” le “Pha-ya-kyi” hna kha ka rak phan theu. A bikin saffron revolution lio kha ka phanh caan a tam. Khrihfa ka si, nain Buddhist ram ah kan um caah Buddhist hawi ngeih zong hi a herh tiah ka ruah. Cucaah, Buddhist lei siseh, phungki siseh, theih hngalhmi tete an rak um. Keimah he aa pehtlai balmi Buddhist ka hawile i sinin ka theih bikmi bia cu “Nyin-chan-ye” le “Metta” hi a si ko. “Peace” le “Love” hi Buddhism cawnpiaknak muru a si kan ti ko lai. Cucaah, U Nu nih Yangon ah world peace pagoda a rak tuah zong khi a si ko rua.

Khrihfa kan zumhnak i a muru hi zei set dah a si tiah biahalnak um sehlaw, pumpak nih kan chimmi aa dang ko lai. Nain, tam u nih cun “dawtnak” hi Khrihfa kan i cawnpiaknak muru a si an ti theu lai. Jesuh hrimhrim nih Pathian kha nan lungthin dih lakin nan dawt lai, cun nan minung hawi kha nanmah nan i dawt bantukin nan dawt ve lai a ti. Cupinah, nan ral hmanh nan dawt lai tiah a kan cawnpiak. Paul zong nih zumhnak, ruahchannak, le dawtnak hna hi Khrihfa kan zumhnak ah a biapi bik an si, cu hna lakah dawtnak hi a biapi bik a ti. Cucaah, Khrihfa biaknak i a muru cu dawtnak a si ko kan ti lai.

Nain, vawlei cungah “war” asiloah ral i 75% cu biaknak ruangah a si an ti. Vawlei ral i 75% hi um hlahsehlaw vawlei ah daihnak a leng lai tiah ruah a si. Jesuh a zum ciocio mi Roman Catholic le Protestant pawl nih Ireland ah ral an tho. Allah a zum ciocio mi Sunni Muslim pawl le Shi-a Muslim pawl zong Iraq ah an i that peng ko. Biaknak aa khat ko mi karah ral kan thawh ahcun biaknak aa khat lomi karah ral thawh cu khuaruahhar a si ti lo. Zeicadah a si hnga? Pakhat le pakhat i huatnak caah biaknak hi a za kan ngeih cang ko, nain pakhat le pakhat kar lakah dawtnak a lenter khotu taktak biaknak bel kan ngei kho rih lo. Vawleicung biaknak paohpaoh nih “service” a kan cawnpiak, nain cu biaknak a biami paohpaoh nih “service” nakin “doctrine” kha biapi deuh ah kan chiah. Jesuh nih doctrine pek awk in ka ra lo, service dingin ka ra a ti. No service, no peace!

Pa Pum

Princeton

Zarhpini Online Sermon

Philippine Chin Christian Fellowship nih an blog ah "Zarhpini Online Sermon" tiin phungchimmi pawl an tar. Rel phu taktak an si. A rel rih lomi caah siaherhnak he hika hin kan thanhmi a si. HIKA hi click ulaw rel khawh an si.

Kan I Lawm

Kawlram ah ka va tlung ta. Thla thum chung Biaknak-Hmurka ah ca ka tial kho lo. Pa Pum nih le vei a ngaihnak ah catial a philh fawn :) Lai Rawn bak lawng kan rinh. Cu caah, ca kan tar khawh lo caan a tam ngai. Atu hnu cun, nikhat voikhat asiloah nihnih voikhat ti tal in biaknak he aa pehtlaimi, lung a chuakmi paoh kan hun tar than cang lai.

Lunglawmhnak vun chim kan duhmi:

1. Lai Rawn cungah kan i lawm. Amah nih a si khawh chungin ca kan tar piak hlah sehlaw, Biaknak-Hmurka hi atu tiang len awk in a um hnga lo.
2. Biaknak-Hmurka a kan leng tawntu nan zapi cungah kan i lawm. A cheu cu carel duh ah nan kan leng, a cheu ve cu hla ngaih duh ah, movie zoh duh ah, nan kan leng. A zei bantuk ruangah nan kan len zong ah kan i lawm. Kan in don peng hna.

Lunglawmhnak hi kaa lawngin chim cu kan siarem lo i, laksawng a tanglei bantuk in kan in pek hna, nan kan cohlan piak ko lai tiah. Nan cohlan duh lo ahcun, Pa Pum nih a vei caah aa lak ko lai cuh :)

Lai Rawn caah laksawng

Hawile caah laksawng (Duh zat in i lak khawh a si)

TIH HLAH

CIM Caan hmannak ( 15th November, 2009)

Caantlaitu : Ngun Thawng Lian

Thawngtha bia : Rev. Dr. Stephen Hrekio, USA

Bawi Krih ah Zumtu nu le pa hna,Pathian dawtnak, velngeihnak le daihnak cu nan zapi cung ah um hram ko seh.

Psalm 118 :1 "Bawipa cu a tthat i a dawtnak cu zungzal a hmunh caah lawm tuah u!"

Psalm 119 :1 "An nunning ah soisel awk zeihmanh a um lo i Bawipa Nawbia a zulmi cu mi lunglawm an si."

Theihternak: Zumtu nu le pa hna, thawngtha bia kan ihrawm hlan ah theihternak tlawmte in tuahta ka duh. Nihin thawngtha bia a kan chimtu ding ah kan sawmmi Kan Pastor pa arak itimh khawhlo caah Rev. Dr. Hrekio nih (1st January, 2009) lio ah CIM ah arak kan chimh cangmi a thar in kan thlah tthan nak asi. Thawngtha bia chimtu ding ah kan sawmmi Pastor pa nih ttha tein arak itimhtuah lai nak kong thawng a kan thanh ko. Asi nain, aphilh sual asi ttheu lai, khualtlawn lai ah a passport zong a rak philh bel. :) Hmailei tu ah philhlo tein a rak itimh tuah cang nak lai thawng kan thanh tthan te lai!

'Bawipa Ka Himnak' timi hla ngai ta hna usih.

Rev. Dr. Hrekio:-

Khuazei poah i kan um ah nihin Pathian Thawngtha i hrawm-awk i ka duhmi cu "Tih Hlah" tihi a si.

(1) Kan Baibal ca nih voi tampi Tih Hlah ti hi a ti lengmangmi a si. Christmas kan lomh lio i Baibal ca kan rel tik zongah Tih Hlah ti hi vancungmi nih an timi kan hmuh. Mary sin ah a ti i (Luk 1:30), tukhal pawl sin zongah a ti (Luk 2:10). Kan Bawi Jesuh rian a tuan lio zongah a zultu hna sinah Tih Hlah u, a ti tawn hna (Luk 12:32). Pathian nih a zumtu hna sinah "Tih Hlah u, raltha in um u," a ti tawn hna (Jos 1:9; Heb 13:5-6). Hihi Khrihfabu kan kan Sertu Pathian nih "Tih Hlah u" a kan ti lengmang hi kan caah lunglawmh hnangamnak hrampi taktak a si ko. A kan Sertu a si caah kan zeizong kong vialte a theih dih. Amah nih Tih Hlah u, a ti ahcun a tling bik ko lo maw?

(2) Tih Hlah u, a kan ti tikah kan ruahchih awk ka duhmi cu Immanuel timi biafang hi a si fawn. Hi biafang hi a sullam cu "Pathian kan sinah a um" tinak a si. Khrih kan sin i a chuah hnu cun kan sinah Pathian hi cat loin a um ti duhnak a si. Khuazei khua, khuazei ram kan um zongah, zeibantuk caan le zeibantuk thil kan phurh caan zongah Tih Hlah u, a titu nih hin kan sinah a um tinak a langhter. Kan i nuamh lio zongah kan sinah a um, kan ngeihchiat lio zongah kan sinah a um. Kan tih lio zongah kan sinah a um i, kalnak lam a pih lio zongah kan sinah a um, tihi philh hlah usilaw a tha.

(3) Zeicahdah kan tih tawn? A ruang hi phun tampi a um. Asinain a biapi bik pakhat cu kan har caan le kan i nuam lo tikah kan tih tawn. Hihi minung phung a si ko. Sihmanhsehlaw vawlei mi dangdang nakin Khrihfa mi kan caah cun kan tih-nak hi phorh awkah a fawi deuh. Zeicaahtiah Pathian nih Thiang Thlarau a kan pek i a kan bawmtu a si. "Hnangamtertu A Ra" tiah hla kan sak tawnmi kha, Thiang Thlarau cu a si. Thiang Thlarau hi Mirang holh in Advocate an ti tawn. Kawl holh in "Sih-ni" an timi khi a si. Zumtu kan caah cun "Sih-ni" kan ngei. A kan bawmtu le kan thilrit a kan phurh bawmtu a si, tinak a si. Cucaah a kan teipi lai, tihi zumh awk zong a si. Pathian kan sin i a um ah cun aho nih dah zei an kan ti khawh lai? tiah Paul nih a chimmi kha kan caah a biapi ngaingai.

(4) Zeicahdah kan tih tawn? ti ahcun hmailei kong kan theih cia lo caah kan phang tawn. Hi zong hi phan awk a si lo. Pathian Thlarau cu kan kal cangmi ni le thla chungah a um i kan phanh rih lomi ni le thla chung zongah a um cia cang. A kan hnemtu a si lai i a kan bawmtu a si lai. "Tih Hlah u" tiah bia a kan chim lengmangtu ding cu Amah thiamthiam a si. Cucaah kum 2009 chungah zeidah kan lawh lai, tihi phan lengmang awk a si lo. Ni tampi thla tampi khi atu in nuncih awk a si lo. Ni khat hi tlamtling tein, nazi pakhat hi lungtlingtein nun I zuam usilaw, a fel bik in nun i zuam usilaw, rinhchan tlak bik in nuni zuam usilaw, hmailei vialte cu Amah kut ah chia usih.

A Fapa pakhat hmanh zuah loin a kan petu Pathian nih cun a kan chiah sawhsawh bal lai lo. A kan umpi zungzal ko lai.Vawlei dongh tiang nan sinah ka um lai, tiah a kan kam (Mat 28:20). A biakam a tlolh bal lomi kan Bawipa cu lunglawmtein bia usilaw,hnangamtein Amah he kum 2009 hi kal ti usih.Hi email a reltu pakhat cio nan cungah Pathian dawtnak le hnangam cu tlamtling tein um ko seh.

Stephen Hre Kio

Indianapolis , Indiana, USA

Theihternak: A cunglei thawngthabia chimmi hi CIM nih Rev. Dr. Hre Kio chimmi an thlah mi a si.

Jesuh Tukforh Innak

CIM Caanhmannak (8th November 2009)

Caan tlaitu : Ngun Thawng Lian

Thawngtha chimtu : Dr. Hai Vung Lian, USA

Bawi Krih ah Zumtu nu le pa hna,Kan Bawipa Pathian dawtnak, Vengeihnak le hnangamnak cu a thar in pumpak cio nan sin ah hmun hram ko seh. Bawipa dawtnak thawngin nihin zong caanttha kan hmuh khawh rih caah Lawmhnak nganpi kan nei.I John 3:1,2 "Pathian nih zeituk in dah a kan dawt hi ruat hmanh uh! A kan dawtnak kha a ngan tuk caah Pathian fa tiah ti ka si- Pathian fa ti lawng hmanh si loin, asi in kan si hrimhrim. Hi ruang ah hin Vawlei nih a kan hngalh lo nak cu asi, Pathian zong kha a hngal lo."Nihin CIM chungkhar hna kan sin ah thawngtha bia a ka chim tu cu Pastor Dr. Hai Vung Lian ( Hannah Pa) asi. CIM ah a kan hruaitu zong asi i, voidang zong ah thawngtha bia a kan chimh tawn i thazaang tampi kan laa tawn cio hna. Caan a atetkhawt tuk ko bu ah siaherhnak nganpi he atu bantuk in caan a kan hman piak khawh tthan caah ahlei in lawmhnak nganpi kan nei.

Thawngtha bia kan ihrawm hlan ah 'Lord I give you my heart' timi hla ngai ta hna usih.

Dr. Hai Vung Lian :

Baibal cang: Matt 4:1-11. “Jesuh Tukforh innak”

Baibal cang hi a sau ngai caah, a zapi tein kan tial ti lo. Hi baibal cang ah hin, Satan nih Jesuh a tukforhnak kong kha tlamtling tein kan hmuh. Satan fimnak (pingnya); a zernak, a psychology, a theology le a lungsaunak kha kan hmuh.

Satan kong hi baibal thiamsang tampi heh tiah elmi biafang a si. Mifim mi hna nih, “ Satan timi hi zeiset te khi dah a si hnga? Baibal ah zeitin dah a umtuning a si? A sullam zeiset dah a chim duh?” hi an I el lengmangmi a si. Mifimthiam hna chim bantuk in tial ahcun tial cawk asi lai lo caah, zapizaran nih Satan biafang kan hman ning phun tu in tial ka tim. Baibal ah a langhnak a tam tuk caah a caang ka tial dih ti lai lo.

Satan kong hi kan chim lengmang. Thlarau a si caah, a hohmanh nih hmuh le tongh khawh a rak si lo. A um tak maw tak lo ti zong kan thei lo nain, keimah pumpak ka zumhnak taktak ahcun Satan hi a um hrimhrim ko lai ti hi 100% ka zumh bak. Baibal Biakam Hlun siseh, Biakam Thar siseh Satan timi biafang hi tampi kan hmuh I a sullam phun tampi in chim khawh a si. Sullam phunkhat tein baibal nih a fianter theng lo caah, Satan hi zeiset te khi dah asi timi chim awk a har. A buaktlak in cun, Satan hi baibal ah hitin a chim “ralsertu, mi hlengtu, tukforhtu, remlonak khuakhangtu, dawnkhantu, buaitertu le hrawkhraltu, zawtnak fahnak chuahpitu, mi ngeihchiah chuttu” ti deuh hi asining a si. Baibal tam deuh ahcun, “Mithalo pa” asiloah “evil” (thatlonak) tuahtu ti khi a si.

Satan hi phun tampi aa langh kho I, Adam le Eve chan ahcun “rulpi” in a rak I langh. A caan ahcun minung kan hawi le lila sin hmanh ah a langh. Satan hi a khul a rang ngaingai I, Jesuh nih Satan cu mimhla le zikzau bantuk he a rak tahchunh.

Micheu nih Satan aum lo. Nangmah le keimah hi pei Satan kan si ko cu?” kan ti tawn. A si zong a si taktak ko lai. Asinain, a caan ahcun minung nih hin thil tha tuah duhnak kan ngei ko. Thil tha tuah a tha ti zong kan thei ko nain, thil pakhatkhat nih a kan donh tawn I, kha tik ah kan I tinh lo ningpi in thil a kal theu tawn. Sualnak kan tuah duhlomi zong a caan ah tuah a si; biachia holh chia chim a tha lo kan timi zong a caan ah chim sual a si. Mi he sikvuak, zudin saei, nu le sualnak, firtleinak, mi hlenthawinak le zeidang thil chiakha tampi hi tuah kan duh theng lo; a tha kan ti theng lo nain “tuah ko, tuah ko” ti bantuk in forhfialtu hi kan ngei tawn. Hi tik ah a tha lo nain, kan tuah tawnnak a si. Cucaah minung hi a caan ahcun mah le mah kan I control kho ti lo I, “sual asil; thil tha lo a si” ti kan thei ko nana in, kan tuah theu tawnnak a si. Cucu “Satan nih a ka tukforh” tiah kan tinak a si.

Cucaah Satan hi thluak tampi a ngeimi; a khul arang tukmi a si. A caan ah, “Mitha” hna aa lawhter ti asi kha mu. Cucaah Satan nih hin a phunphun in hnahnawhnak le kan saduhthah tlamtlinter lo ding hi aa tinhmi a si tawn I, cu a tlamtlinlonak ding caah, a thiammmi vialte le a hngalhmi vialte, a hriamnam vialte cu a hman dih tawn. Cucaah zeibantuk minung hmanh hi tukforhnak ah kan tlu kho tawn. Tahchunhnakah, American President Bill Clinton a tonmi “ngaknu he dikcaklo in nunnak” te hna kha, president pakhat asimi nih tuah lo ding, tuah hrimhrim lo ding ti a theih ko; thil tha lo le thil dawhcah lo a si ti a theih ko; a nupi fate caah ningzahnak, ram le mipi caah thilthia, pumpak caah theirpar chia taktak a chuak kho timi a thei ko bu te in tuah ko. President pakhatpi hmanh tukforhnak ah tluk khawh a si. Hihi Satan riantuan a thawnnak pakhat asi tiah ka ruah. Vawlei cung President ropui pa hmanh nih, chia le tha, thate’n a thei ko na bu in “sum khawhnak a ngeih lomi” te khi, Satan nih kan dernak zawn tein a kan tukforhnak asi tiah ka ruah.

Minung cu kan mawh lo. Pathian fapa, Jesuh hmanh kha thluk ding in Satan a rak I zuam I, ni 40 le zaan 40 chung a rak tukforh. A thiammi fimthiamnak phunkip ahman. A caan ah “Cathiang” hmanh hmang in a tukforh. A caan ahcun kan zumhnak aa rawknak ding le a vaivuanhnak ding caah Cathiang zong hi Satan nih a phunphun in a hman khawh ve. Cucaah Mizoram hmanh ah, “ban ziak, maicam, daprawh u, sual neh nun” timi zumhnak a rak chuak. Khamh fiangmi cu, “Kan tlu kho ti lo” ti te hna a rak chuak. Caan a dong cang lai timi zumhnak ruang ah minung tampi I thahnawnnak zong ram kip ah hmuh a si. Hi vialte sining hi Cathiang timi chung in cherhchanmi baibal cang cheukhat ruang ah an si I, Satan nih hin kan I rawhralnak ding caah Cathiang hmanh a hman khawh ko.

Cucaah nihin ni ah hin, kan fimthiamnak, kandegree, kan mui dawhnak, kan thawnnak, kan politics, kan nunphung, kan cacawnmi, kan relmi ca, kan zohmi le hmuhmi thil kip, tangka duhnak, nu ram tuknak, zudin saei tibantuk in a phunphun in Satan hi rian a tuan kho cang. Hlan chan ahcun, khuachia, mithla le khuachia hnamrung in Satan hi rian a rak tuan I, Laimi le bang cu ralchiatnak le tihphannak in kan rak khat. Nihin ni ah khuachia, mithla, khuachiahnamrung a um tuk ti lo. A ruang? Minung kan fim cang cah, Satan nih kha bantuk phun in rian a tuan ti lo. A riantuan ning a thlen cang.

Tuchan cu 21st century asi cang cah, Satan zong “21st Century Satan” asi ve cang. Adam le Eve chan bantuk in rulpi hna cun a lang bal ti lai lo. Cucaah atu chan ahcun, kan computer te hna, kan internet te hna, kan cable TV te hna, Night Club te hna, kan politics te hna, kan cawnmi ca te hna, kan zohmi hmanthlak le relmi ca te hna, dollar te hna, lihchimnaknak te hna ti in a phunphun in a langh kho. Darwin “Evolution Theory” te hna hi science caah cun a herhmi le a tha tukmi a si nain zumhnak ahcun tlaunak bak an rak si. Kan education system ah Satan hi alangh kho bak tiah ka ruahmi cu, “Sianginn kip ah Darwinism” a tam tuk cangmi hi a si.

Satan nih nin a zungzal tein a kan turforh khawh ko nain, “Zarhpi Ni” ah sang khun in a kan tukforh tawn. A caan ah kan fale tluanlonak buaibainak in Satan a lang; a caan ah kan vaa le lungtluanlonak in aa langh. A caan ah kan nupi le hmang in Satan a cawlcang. A caan ahcun kan I pumh lai te hna ah a kan tukforh. Baibal le hla cauk kong te hna hmanh ah kan buaibai kho. Zeidang cu chim hlah u sih. Cheuhra cheukhat kong le thawhlawm kong hmanh ah buai khawh a si. Caan kong ah buai khawh a si. Mitkuh cim lo ruang ah buaibai khawh a si. “Sunday” ni ko ah hin Satan hi a langh khun. Zeicatiah “pumh kan tlai lai” timi ruang ah, nu le va hmanh Sunday ni ah cai in sik khawh a si. Sunday ni ko ah hin buaibai phun zakip, thin hunnak phun zakip, tluan lonak phun zakip a chuak tawn. Sikcaaknak caan a um lo ti bang, Sunday ko ah hin siikcaak hna a fawi khun. Hi vialte ruah tik ah, Satan hi Sunday ni ko ah biatak tein a cawlcang ve ko ti hi hmuh khawh asi. Zuding saeimi ca zong ah Sunday ni hi caan tha a si. Cucaah Satan caah Sunday biatak tein riantuanni Sunday a rak si ve ko. Cucaah ralring tein um kan hau. Zumhnak ah fek tein dir a hau.

Chim khawhmi aum asi le Pathian nih thluachuah kan pek piak ko seh.

Hai Vung Lian

Theihternak: A cunglei i kan langhter mi thawngthabia chimmi hi Dr. Hai Vung Lian nih CIM caanhman nak ah (November 8, 2009) niah a chimmi chungin lak mi a si.

Kan lo ko

Riantuan pah ngai cun ca ka tial pah lai ka ti mi cu lihchim bantuk ka lo cang. Rian harsa zong cu a si lo nain chim ning zak lei zong ka si ka lawi i inn ka phak ah cun thawh zong ka huam tawn ti lo. Tuan lo ah le si kho fawn hlah ramthang cho um hi a rak fawi lo taktak si. Mi tampi cu kan lo tawn ko. Voidang ah cun ka riantuan hawi an tha i mawtaw kan ngei lo nain lawi lei pohpoh ah kan supervisor nih a ka thlah peng tawn. A mah ai manh deuh lo si le kan riantuan hawi dang pawl nih an ka thlah theu. Voikhat zan cu mihmai zong cu ka khap cawk ti lo i line car in lawi ko ning ka ti i mawtaw cu ka bawh. Fawi le bai ah a ra ti lo. Minutes 25 tluk ka hngah hnu ceo ah a ra. Lam canceo in mawtaw dang i thlen cu ka si than. Zu a ri tuk mi nu pakhat a rak kai ve. A rit tuk bu ah a kut in zu palang aa ken rih. Mawtaw mawng pa nih "Na zu maw na thlet lai nangmah dah a tum lai," tiah a ti i mah hnu cun a zu cu a va thlet. Kan inn pawng ka phan i ka tum i ka hnu in a rak ka zulh i inn chung ah cun a rak lut ve ko ai. 911 kan call lai tiah kan thit hnu lawnglawng ah a chuak. A chuah hnu zong ah cun inn leng lei in inn ka king lengmang thiamthiam kaw kan inn pawng hna nih 911 an call i palik nih an tlaih ai. Laimi lawng hi mah hngal lo in zu kan ri tawn rua ka ti i ramdang mi zong an rak si ve ko ai...kan lo ko.

Kannih lei cu snow tlak caan a si deng cang!

A tu hi kannih lei kan umnak cu nazi tuantuk ah a mui cang. Zingka zong tuantuk ah a ceu cang caah November thla nikhat khan nazi pakhat an thumh. Zingkaa 4:30 hrawngin cun ceu ai thok cang i zanlei 4:30 cun a mui ve cang hoi. A muih tuantuk kaw zanriah voidangah nazi 6/7 hrawng a ei tawn mi chungkhar hna zong a can nih a hnawh dih hna i kan zan riah ei cu a tuan ngaingai hna. Cu lawnglo in ih caan zong a kan palh ter dih.

Line car pawl zong snow tlak dingah an i ready dih cang. An thlalang te hna zong a chah mi an hman cang hna. Mawtaw nei pawl zong snow tire thlending ah ready ten an i chiah dih cang. A tu hmanh ah hin a kik ko. A kik tuk tipin hi cu chim ding a um ti lo. Snow a vun tlak chinchap ah cun zei dek kan lawh te cio hnga ka ti. A zei a si khom ah ready ten um cia tu kan hau cang.

UM-EK APNAK

CIM Caan hmannak ( 1st Nov., 2009)

Caantlai tu : Ngun Thawng Lian, Japan

Thawngtha chim tu : Rev. Thawngling Mualhlun, USA

Bawi Krih ah Zumtu Nu le Pa hna,

Bawipa Pathian dawtnak, daihnak le umpi nak cu pumpak cio nan cung ah um hram seh tiah thla za ka cam. Na rianttuannak cio ah Bawipa Pathian nih mithmai ttha in pe hna seh law, Krih tette ttha sinak nunzia dawh hna he Bawipa sunpar nak caah nan lam tluang cio hram seh.

John 15:7,8 "Ka chung i nan um i ka bia kha nan chungah a hmunh ah cun, nan duhmi poh kha nan ka hal lai i nan hmuh ko lai. Nan nihnih thei tampi nan tlai thawngin ka Pa sunparnak kha nan langhter i cuticun ka zultu i nan icanning cu asi."

Nihin thawngtha bia a ka chimtu cu Chin Evangelical Baptist Church, Indianapolis ah Pastor le CIM zong ah a kan hruaitu Rev. Thawngling Mualhlun asi. Lomhnak nganpi he kan don. Zapi nih kan theih cio mi le kan upat cio mi asi ko caah theihter nak zong ka tuah lem ti lo.

Thawngtha bia kan ihrawm hlan ah 'In His Times' Pathian thangthatnak hla ngai hna usih.

Rev. Thawngling Mualhlun:

UM-EK APNAK

(Absolute Surrender)

A hmasabik ah cantha a ka pet u Bawipa min ka thangthat i, cantha lam a kan onhtu tawlreltu nan dihlak cung zong ah lawmhnak chimcawk lo ka ngei. Nihin ruahti ding ah ka thimmi cu ‘Um-ek Apnak’ (Absolute Surrender) timi hi a si.

Baibal cangthim: 1 SPH 20:1-4

Kan Baibal thimmi chung kan zohtik ah Siria siangpahrang Ben-hadad nih Samaria a rak kulhlio ah Israel siangpahrang Ahab sin ah bia a rak cah I, an lehnak bia kha lak ka duhmi a si. An konglam tampi in kan chim ti lai lo.

Cucaah zeitindah Pathian sin ahcun dihlak apnak cu kan tuah khawh lai. Thil panga in kan langhter lai.

1. Um-ek apnak cu Pathian nih a herh, a timi a si. Miphun kip le chungkhar kip a auhmi hna kan zohtik ah Pathian nih Um-ek apnak ngei u a ti zungzal hna. Kei cu, nahchuak Pathian ka ti titian in a ti. Amah ta, kan sinak faktuk in a langhternak a si.

Pathian nih lili pangpar dawh tete a ser hna tik ah cu pangpar nih cun an I dawhnak, an sining vialte an mahta a silo kha an fiang. An thihnak, an I dawhnak, an zeizong anmah nih an rak uk lo. Sertu Pathian nih a rak uk dih. Kan nih zong kan si ve ko lo maw? A bik in, Pathian kan bia, a timi miphun le chungkhar hna nih, pumpak hna nih kan sining, kan nunnak, kan zeizong hi kan mahta an silo tihi kan fiang ko lo maw?

Ballpen pakhat cu ka cawk I, ka duhmi paoh tuah ding ah ka fialmi a si ko. Ka angkileng cu ka cawktik ah a ka khuhtu, a ka thuamhtu a si. Biakinn kan saktik ah biakinn cu Pathian hmai chuahnak caah dihlak in hman a si ko. Bawipa nih um-ek apnak cu kan fale a simi hna rian nganbik a si. Cucu nan herh taktak tiah a kantimi a si.

2. Um-ek apnak cu Pathian tuahmi a si. A herh lawng silo in a tuahtu taktak cu Bawipa a si. Thisa lei in chiahretmi ngeilo bak in um-ek apnak cu a hartuk tiah kan ti men lai. Harnak, hneksaknak, awlawkchonnak a tamtuk kan ti ko lai. A hman. Asi nain cucu thisa lei lawng in a si. Bawipa lei in kan cuanh ve tik ah thil aa dang. Tahchunhnak ah, suimilam cu a kenglei na phawngh I na zoh ahcun lungbuainak a si taktak ko. Asi nain a hmailei in na zoh ahcun suimilam kut tha tein, minute kut tha tein, second kut tha tein an kal ciahmah kha na hmuh ko lai. Thisa lei lawng in khua kan cuanh ahcun thil abuai tuk. A har tuk. Lam a pit. Thlarau khel in kan zoh a herh. Mahle mah zohlo in, amah kha kan zoh lai. Van le vawlei serkhotu Pathian kha kan zoh lai. Ahmai ah kan khup kan I bil tik ah, van khin kan ron theihlai I, an sualnak cu kan ngaihthiam hna lai I, an ram cu ka dam ter lai tiah pei Bawipa nih bia a kan kam kha. Palhmi kha a kan thlenpiak lai, thil thalo kha a kan teipiak lai, a duhnak kha a langhter lai. Pathian kan sawm tik ah amah nih tuanvo a lak dih. Tonmi thilkip khi amah he tonnak ah a kan serpiak. Hmuhmi le theihmi vialte khi amah lamkaltu ah an cang. Um-ek apnak ding ah cuticun thazang a kan pek. Lam a kan sialpiak. Lam a kan onhpiak. Haleluia!

3. A herh I amah nih a tuan lawng a si lo, um-ek apnak kan ngeih tik ah a kan cohlan taktak. Midang nih cohlanmi sihi vawleicung ah kan duhbik mi a si ko lai. Ka ap nak hi a tlinglo tuk, a dertuk, a ka cohlang kho ballai lo tiin lunghrinh kan hmang men lai. Lungdonghnak zong ah kan hman men lai. Zumhlo awk tiang in kan lung a hrin can zong a um men lai. Asi nain Bawipa nih a poi ah a chia lo. Tlinglo pi in a hmai na kuunmi kha a duh ko. A cohlan ko. Kan sining tein ra ko u, a ti. Ngatlai zong, tukhal zong, ngunkhuai khawl zong, hlawhhlang hna zong, ralbawi hna zong an sining tein an ra ve ko I, an sining te cio in Bawipa nih a cohlan ko hna.

Ule nau hna, a hmaika ah cohlan kan simi tu hi kan I zumh deuh awk a si. A rami paoh sining tein cohlan an simi tu hi khuaruahhar Pathian a si nak a langkhun. Na lung in na tem lo zong ah, na fianlo zong ah a poi lo. Mithmuh kuttongh in na teh cuahmah lo zong ah a poi lo. Ziahtiah, Bawipa nih a hngalh ko caah a si. Ka I apnak tu a cohlan deuh.

4. Um-ek apnak cu cohlan lawng sirihlo, a nunter rih fawn. Caruk pakhat ser cu a fawi nain a nunter a har ngai tiah Kawl nih phungtluk an ngeih. Caruk serlawng a si lo, zeithil paoh ah a si. Thawk cu nunternak in a fawi deuh zungzal. Mirang nih commitment timi sehchihnak cu apnak nun ah a zultu a si. Cucu Bawipa nih a kan tuahpiak. ‘Nihin phungchim tu a tha ko, ka lung a ka tong tuk’ kan ti tawn nain inn kan phanh ahcun a tamdeuh cu an tlau pah cang. Zarhkhat, thlakhat nguh cu a har ngaingai. Nikhat hmanh ah pei kan philh than lengmang cu.

Pathian nih a thawk cangmi cu amah lila nih a nunter hrimhrim ko. Minung kan ltinglo hme cu kan tit awn nain kan tlinlonak a tlinter kho tu cu kan fuh duh fawn lo. ‘Kei cu ka tlinglo, ka sikho lo hih, Bawipa, nangmah lawng nih na tlinter khawhmi a si,’ tiah lungthiang tein kan hram-ai a herh. ‘Bawipa, cankhat hnu cankhat in a kan nunter tu cu nangmah na si. Ka lawm, tiah pei toidornak he kan chim lai cu. Cutincun pei Bawipa nih a kan cohlannak cu a nunter peng lai cu.

Nika le thlapa zong a can tein a chuahter hna i, kan cung ah tlannak an kan pek bantuk tein Bawipa umpinak cu zingzan in kan nunnih hngalhpi ve ko seh. A hmai ah kuun in a nungmi a bia cu ei zungzal ko u sih. Cucu um-ek apnak nun cu a si taktak ko.

Cu bantuk cawmnak cu Baibal sianginn ahcun sanctification ti a si. Zingzan in Pathian nih zingzan in cawmnak, thianhnak, zohkhenhnak tikhi a si ko.

Kan miphun cu Pathian nih a kan thim kan ti. Ramkip khuaza vantawi a kan kuat. Kan hmuhbal lo mi a kan hmuhter, a kan ngeihter, a kan hmanter, a kan thutdir ter. Inntha, lotha, thilri le chawva tampi he a kan thuamh. Mawtaw thatha he rundai tang ah khuasa kho an tam cang. A hman bak. Kan hrampi cu Pathian a si hrimhrim ko. Amin thangthat si ko seh.

Asi kun ah kan miphun nih zeidah kan tuah ve lai? Nihin vawlei ramkip kan phanhnak ah zeisetdah tuah a kan fial hnga? Zeiti umter dah kan Pathian nih a kan duh hnga? Thil tampi lak ah biapi ngaingai in ka ruah ve mi cu kan miphun nih dihlak apnak nun he kan Pathian kan pehding mi hi a si tiah ka ruah ve.

Vawlei thluachuah, van thluachuah tamchin lengmang in kan miphun nih a don ve nak ding ah dihlak apnak kan herh. Culo ahcun kan iinlo le thilri hna a ttha deuh lai, kan mawtaw citmi hna a ropui deuh lai nain thlarau lei thazang cu a der chin lengmang lai I, a donghnak ahcun kan loral dih te lai. Ramtha pipi kan phanhnak kha Pathian sin tlaunak le thihnak ah a cang dih te sual lai.

Chin miphun cu Pathian nih a kan dawtnak hi aa tinhmi a um. Cucu um-ek apnak ngei hna seh tihi a si ko tiah ka zumh.

A kan dawt tilawng hi a za ti lo. Vawlei thluachuah tampi a kan pek tilawng a za ti lo. Chawle va thamtham cu a theipar an si. Chikkhat ah a loral kho an si. Bochan tlak an si lo, an mah lawng cun. Duhnung mi silo in ttih tu an nung deuh.

Kan Chin miphun nih um-ek peknak nun hi kan phanhnak hmunkip ah nunpi cio u sih tihi nihin kan thawngtha a si. Bawipa nih a tthami cu kan dihlak caah thluachuahnak kan pekpiak ko seh. Amen.

(Hi Sermon hi zophei groups ah thlah cang mi asi rua. Caan hmangtu nih a rak kuat bantuk in CIM ah kan thlah tthan nak asi).

Theihternak: A cunglei thawngtha bia hi CIM nih November 1, 2009 niah Rev. Thawngling Mualhlun chimmi an thlahmi kan rak tar mi a si.

Minung lungput

Nihin cu rian kan tuannak ah kan pu bik a raa i Bible cawnpiak nak nazi cheu a rak kan ngeih piak. A mah hi rithai nak nih an nunnak a hrawh cang mi hna le chungkhar harnak a tongmi hna, lampawng ah inn ngei lo in a ummi hna, tirawl ei awk a ngei lo mi hna le va le nih nu pi le velh ruangah maw, dawtlo ruangah maw inn chungkhar ah a him lo mi hna nih an fuh i an mah pawl cawm ken nak a tuah tu an si.

Zarhchiar te hi nili ni caan pohah Bible cawnpiak nak a kan ngeih tawn. Academic tlai ngai in a kan cawn piak bal lo nain a kan cawnpiak mi tete hi nitin nunnak caah cawnawk tlak ngaingai a si tiah ka ruah. Nihin cu Bawi Zisuh vailam an tah lio i a pawng i an tah ve mi hna mifir pahnih lungput kha a kan cawn piak. "A cangmi thil pakhat a si ko. Cu a cang mi thil pakhat cu mi pahnih nih an hmuh tikah an hmuhning a lolo taktak. Cu hmanthlak nih cun minung kan sining a langhter a ti." Harnak ton ciocio zongah, nomhnak ton ciocio zongah kan hmuh ning aa lo lo ngai ngai hna. Thil a cangmi nih a chuah ter mi si lo in zei tin dah cu thil a cang mi cu kan cuanh ti tu hi a rak bia pi deuh.

Laimi pipu chanmi vuleicung kaadang nak a sual hleimi an raksi lo

Part II

[P.29]

Pyihtaung su Myanmar naingan ti chim le ttialcu a sau deuh caah atawi nak in Unite Kingdom cu U.K. an ti bantuk, United States of America cu USA ti bantuk a tawi nak in kawh ning khin Union of Burma cu U.B. ti khawh mi asi ko. UN ah U.B. ti in a tawinak in peek khawh mi a si. Cu tik ah Union of Burma ti a um ah cun rampak asi lo ti ramdang mi zong nih hngalh khawh awk a um ter kho deuh ngai. An mah Kawlmi zong nih Kawlrambupi chung ah ramkulh pa riat komh asi mi hi a ramdang sin ah an chim duh lo, asi khawh chung in Pyihtaungsu tibia chimduh lo in an pheh I, Burma ,Myanmar ti longkhaan I chimter duhngai. Cu nak cun Kawlram bupi chung ah miphun 135 an um ti kha vuleicung ah a thanh I democracy a ttanh mi Kawlpawl zong nih Kawlram bupichung ah miphun 135 kan um ti cu an i-hman terduh ngai.

Cuchung ah Kawlram bupichung mitam taktak nih vuleicung kaa dang ram ah ramkomh ti tik ah zei tin dah an i-uk phung asi i rampak ti tik ah zei tin dah an i-uk phung ti kha an theih ti lo. Ramdang mi nih an ramchung zeitin dah uknak an tuah ti mi kha mipi nih an thei ti lo. Kawlrambupichung ah ralkap cozah nih ramdang ah cuti cun rambupi uknakphung cu asi, rampak uknak phung cu cu tin asi timi ca ttial tu kha an tleih thawng an thlak hna. Ram bupi komh ning uknak cu ram mi i-tthen tthek dih nak, rambupichung in tlangcung mi nih independent in umnak asi ti kha lih in heh tiah tadinca le cauk kip in an ttial, an tar mi kha lih in an nawlh lengmang ah cun a zum kho mi an umko ti Hitler bia bantuk khan theih midang a um lo tik ah cun ralkap cozah tuahmi bantuk cio hin ramdang ah an rammi kha cozahpi uknak a tlai mi hna nih cun an mipikha an hrem phung hna an tuah cio phung asi ti khan Kawlrambupi chung mipi thinlung chung ah um lak in an hlen khawh hna.

Pakhatpa nih sakuh rap arak chiah mi ah sakuh aa awk . Sakuh cu a cawl lengmang I a dongh ma-rawt ah a hri cu achah khawh cang. A sina in a tha abat tuk cang caah a lung adong I acawl ti lo. Rapchia pa nih arap cu a va ven I sa kuh cu cawl lo te in a a mit a ttheh lengmang ko kha a hmuh. Cu ka cun tan bo in thi lak a tuk chih. Sakuh raphri a zoh I a po dang a hridang in arak um cang I sakuh nih a hri arak chahcang kha a hmuh. Cu tik long ah sakuh nih rap hri arak chah hi a theiti lo hi ti a hngal tthan. Sakuh nih rap hri ka chah I ka tli kho cang ti arak thei ti lo. Cu caah rapnih afawih rih ko I ka cawlzong ah san a tlai ti lo tiah lungdongh in rak um lo in rapchiapa arakrat hlan ah a rak tli kho diam cang seh law athi hnga lo mi rap hri arak chah mi theih lo in rap nih a ka fawih a ka ttem ttawn rih ko rua a ti ruang ah a thi hnga lo mi a thih khi a si.

Cu bantuk in Kawlram mipi zong uknak kong athei mi vialte an hung thi dih cang I, kum 50 chung ralkap cozah nih hruhkhor phiahding long mipi thluak ah lih bia an rawn mi cu ihruh pidih ding in atu 2008 uknak phunghram nih cun rambupi mi thawhchuak kho ti lo in ralkap a uk lio mi pawl ca long rian ttuan piak nak ding uk nak phunghram cu an vun ttial khawh cu asi.

Kum 1962 lio uknak phung hramkong a thei mi nun lio chan ah bia tak in komh mi Kawlram bupi uknak phunghram kha a min he aa zul kho ding in ramkomh mi uknak puitling phung in remh awk tlangcung hruaitu nih an vun khin tik ah U Nu hruainak in dirh mi Kawlmi cozah nih ramkomh uk nak phung taktak in uknak phunghram upadi remh ding vun zulh a zalh. Cu tik ah Ne Win nih can ttha ah aa lak I, U Nu le a wankyi hna kutchung in ram uknak nawl cu da-miah ttaih hriamnam hmuahchih in a rak chuh hna cu asi [Page 30 ah peh te ding ]

Theihternak- A cunglei cabia hi Laimi kan pa Pu Lian Uk nih Lai forum le Rungcin ah a rak thlah mi kan rak tar mi a si..

Mi Va Soi Hlah

Chin Internet Ministry Caan hmannak (25th October, 2009) Caan tlaitu : Ngun Thawng Lian, Japan Thawngtha chimtu : Rev. James Tin Kung, Australia Bawipa Dawtnak, Velngeihnak le Daihnak cu CIM chungtel dihlak cung ah a thar in hmun tthan ko seh. Psalm 33:18 "Bawipa nih amah a ttihmi cu a zohkhenh hna i a fekmi a dawtnak aa bochan mi cu him tein a um ter hna". Nihin thawngtha bia akan chimtu cu CIM zong ah kan ibochan mi le Western Australia ah Pastor a ttuan lio mi Rev. James Tin Kung asi. Akonglam tawi: Rev. James Tin Kung cu Hniarlawn khuami Rev. Nawl Tling le Pi Sung Ci fapa a si. Rev. Nawl Tling hi kan Laimi lakah Baibal sianginn kum tling tein a awng hmasa bik a si. 1921 Baibal sianginn a dih hnu ah 1982 tiang kum 61 Pathian rian a rak tuanmi hnu 1984 kum ah Pa Pathian sinah aa din cang. Cawnnak lei le rianttuannak: Falam ZTC in B.Th, Insein MIT in B.D, Hong Kong in M.Th a lim. 1990 ah Mie Peng ah Youth pastor le Hniarlawn ah pastor, 1994 in 2008 tiang LBC ah pastor, 2008 in a tu tiang Western Australia Chin Christian Fellowship ah pastor a tuan lio mi a si. A nupi Iang Tin Par he fapa pahnih Thawng Hnin Thang le Van Dawt Kung an ngeih hna. Atu bantuk in thawngtha bia a kan cawmpiak nak cung ah lomhnak nganpi kan nei. (Rev. James Tin Kung) Thawngtha bia kan ihrawm hlan ah 'Bawipa ta an si' Pathian thangtthatnak hla ngai ta hna usih. Rev. James Tin Kung: Lawmhnak Bia: CIM caan hmannak ah nan ka tenh ve caah kaa lawm. “Mi Va Soi Hlah” Baibal: Matthai 7:1-5 Mi va soi hlah tihi mirang holh in “Don not judge” ti a si. Mi bia va ceih hlah ti a si hnga. Grik holh in Grino ti a si i “Mi kong va ceih hlah,” ti zong in leh khawh a si. Asinain mi kong hi a tha lei in chim khawh zong a si caah “mi va soi hlah,” tihi a hman bik mi cu a si. Mi kan soi tikah phun hnih in kan sunghnak a um. Kan soimi nu/pa cu kan soinak a theih tikah kan i rem kho ti lo. Kan soinak a theih ahcun kan cungah a thin a hung. Cu pin ah Pathian nih mi kan soi ruangah bia a kan ceih lai. Mi kan soi tikah kan soimi nu/pa nih a hngal lo men lai. Sihmanhsehlaw Pathian nih a theih. A theih lawng a si lo. Bia a kan ceih ding kha a poimi cu a si. Mi kan soi hna tikah kan karlak ah idawt lonak thil tampi a chuah lengah Pathian sin in biaceihnak kan in ding hi kan caah a poimi cu a si. Nihin kan relmi kan Baibal nih a kan cawnpiakmi cu, “Pathian nih an soi nakhnga lo mi va soi hlah,” a ti. Matt 23:13-26 ah, Jesuh nih Farasi pawl fak ngai in a soi hna. Soi cu a tha kun maw ti khawh a si. Jesuh nih a soimi hna pawl hi Pathian lam ding chungin anmah an pial lawng siloin midang zong kha lamping a pialtertu an si caah a si. Anmah kha a ding bik le a hman bik ah an iruat i midang a ping in an cawnpiak hna nak kha langhter a herh. Jesuh nih, “Vancung pennak cu mi kha nan kharkanh hna, asinain nanmah cu na lut duh tung lo i luh a duhmi zong kha nan awnh fawn tung hna lo,” a ti (Matt 23:12). Bawi Jesuh nih Matt 18:15 ah, “Na unau pakhatkhat nih na cungah sualnak a tuah ahcun, amah sinah cun va kal law a sualnak cu va chim,” a ti. Mi sin ah siloin amah sin tu ah na kal lai i a palhnak tu khan a va chimh lai a ti. Kan Laiholh ah hin mi soi hi biadang in congawih ti a si. Cong ti cu rua in tuahmi a si i thlaimi fungte khi a si. Mah rua in tuahmi cong cu mi hngawng ah va oih khi a chim duhmi cu a si. Midang cung i tahnak kan hmanmi in Pathian nih kan cungah a hman ve lai tihi a kan cawnpiakmi a si. Mi a soimi cu Pathian biaceihnak a ing lai. Pathian biaceihnak kan in nakhnga lo midang soi lo ding hi a kan cawnpiakmi cu a si. Zeicahtiah Pathian lawng hi minung biaceihtu cu a si. Mi mit chungah hmunthur a hmutu nih khan coihpiak a duh. Asinain amah mit chungah khan hmunthur a um caah midang mit chung i hmunthur kha a hmu kho lo i a coih kho lo. Mi mithnawm va coihpiak ding ahcun mah mithnawm kha chuah hmasa a herh. Mi vialte hi Pathian hmai ah mi tlinglo le misual lawngte kan si. Luka 18: 9-14 ah, Bawi Jesuh nih minung pahnih thlacamnak a kan cawnpiakmi hi zoh hmanh usih. Pakhat cu Farasi a si i pakhat cu Ngunkhawi khawltu a si. Anmah kha ka tha bik tiah aa ruat i midang kha zei a rel lomi hna sinah hi tahchunhnak bia hi a chim tiin a thawk. Farasi pa cu a dir i hi bantukin thla a cam. “Maw Pathian kei cu Midang bantukin hak a kaumi, lih a chimmi, nu le pa sualnak a tuahmi ka si lo caah nangmah cu kaan lawmh,” a ti. Cun khi ngunkhuai kholtu pa bantuk zong ka si lo caah kan lawmh fawn. Zarh khat chungah rawl voi hnih ka ul i ka hmuhmi vialte cheuhra cheukhat kan pek,” tiah a ti. Farasi Farasi Bu hi naing-nganzi (politic) in a rak ithawk tiah ruahnak a um. Hasmonean ramuknak chan ah an tlangbawi sang Jonathan chan (BC 160-143) in a thawk tiah an zumh. Hi can hi Palestine ram cu Greek kut tangah a um. Cu lio caan ah Judah miphun lakah mi cheukhat “Israel caah mi raltha” timi an rak um i an min ah Hasidim asiloah Hasideans ti an si. Cu Hasideans chungin Farasi hi a chuakmi a si. Cu Bu cu Ngang-ngaan-zi (Politic) bu asinain Judah mi biaknak lei hruaitu Rabbi Hillel (60 BC- AD 10?) chan ah biaknak lei Bu ah a cang. Farasi pawl hi “Ka caan vialte hi Nawlbia hlathlainak ah ka hman lai,” tiin tette pathum hmai ah biakamnak a tuahmi an si i biaknak lei ah aa pemi an si. Judahmi dihlak chungah Farasi 6,000 hrawng an um. Farasi cu Judah miphun lakah biaknak lei ah cun mithmai ngei le upat pekmi minung an si. Nawlbia hi kan zulh i a hman bik in a fiantertu kan si tiah anmah le anmah aa ruatmi an si. Farasi min hi Aramaik holh Perusim in a ra tiah zumh a si i a sullam cu “aa thenmi” tinak a si. Chiatnak lei siloin thatnak lei i aa thenmi tiah an i ti. Nihin kan Baibal relmi Farasi mipa zong cu nawlbia a zulmi a si. Biaknak lei le nunzia lei ah aa zuam ngaimi a si. Hi pa hi Biakinn ah thlacam ah a ra nain thla a cam lo. Midang bantukin a sualmi ka si lo ti kha a chimmi cu a si. Bawipa damnak na ka pek caah kaa lawm ti cu a si bak lo. Midang bantukin a sualmi ka si lo caah kaan lawmh a ti. A sual lonak kong tu kha Pathian a chimhmi tu a si. Midang bantukin hak a kaumi, lih a chimmi, nu le pa sualnak a tuahmi kan si lo caah kan lawmh. Khi ngunkhuai khawltu bantuk ka si lo caah kaan lawmh a ti fawn. Zoh hmanh u! A pawng i thla a ra cam ve mi ngunkhuai khawltu pa kha a hei thuat tak. Biakinn chung i kan rung luh tikah a hodah kan hmuh hmasa bik? Isaiah 6 kan zoh tikah Isaiah cu Biakinn chung i a luh tikah a hmuh hmasa bikmi cu Pathian a si. Amah cu, “A thiang, a thiang, a thiang, Lianngan Bik Bawipa cu a thiang,” an timi kha a si a ti. A pahnihnak i Isaiah nih a hmuhmi cu amah le amah kha a si. “E law, mah hi ka si ko cang! Ka lo ko cang. Ka ka in a chuakmi bia hi bia sual lawngte an si,” a ti. Nihin Biakinn chung kan rung luh tikah ahodah kan hmuh cio? Bawipa kan hmu cio maw? Kan pawng ummi kan hawi nu kan hawi pa dah kan hmuh hna? Kanmah tah kan i hmu kho cio maw? Kan hawi nu/pa nakin a thiang deuh le a tha deuh in kan ihmu maw? Isaiah nih cun “E law, misual tuk ka si, ka ka in a chuakmi bia hi bia sual lawngte an si,” a ti. Farasi pa nih hi bia hi a chim rih: “Zarh khat chungah voi hnih lengmang rawl ka ul i chawva ka hmuhmi vialte cheuhra cheukhat kan pek,” a ti. Thatnak a tuahmi kha Pathian sinah report a va tuah. Hihi ka tuah hih tiah Pathian kha thawng a thanh. Ngunkhuai khawltu: cu lamhla piin a dir i van lei hmanh zoh ngam loin a tang aa cum i, Maw Pathian, kei misual cungah zangfahnak ngei ko,” tiah a ti. Ningzak tein a um. Mi hmaikhap lo a um. Mi hmanh a zoh ngam lo. Ngunkhuai Khawltu pawl hi Ngunkhuai an kholh ruang lawng ah siloin Rom miphun he an tuanti caah Judahmi nih cun an huat tuk hna. Miphun zuartu ah ruah an si i a thiang lomi riantuanmi ah an ruah hna. Rom miphun nih zakhat ah 12.5 hi an kholhter hna nain anmah zal sanh caah a hlei in an kholh fawn. Cucaah ngunkhuai khawltu pawl cu an rum tuk tawn. Rom cozah nih cu zat nan pek lai tiah an timi kha kum dih hlan ah an pek paoh ahcun zeizat an kholh hna zong ah a poi in an ruat lo. Cu lio chan ah tadinca a um lo, telephone a um lo, thirhri (wireless) a um lo caah zapi sin ah thawngthanh le theihter khawh a si lo. Cucaah mizapi nih hin zeizat set dah pek awk a si ti zong hi an hngal kho lo i hlen khawh lengmang an si. Ngunkhuai hi phunhnih in a um. Phunkhat cu pek ding a zat khiahpiak a si. Hi chungah hin minung ngunkhuai a um i pa an si ahcun kum 14 in 65 tiang a simi nih pek awk a si i nu an si ahcun kum 12 in kum 65 a simi nih pek a si. Vawlei ngunkhuai a um i rawl a si ahcun cheuhra cheukhat an pek. Mitsurhang le chiti a si ahcun cheunga cheukhat an pek. Tangka hmuhmi chungin pek awk a um rih i cucu zakhat ah phar khat pek a si. Phun hnihnak cu thil ngunkhuai a si. Lam hman man ngunkhuai a um, tilawng dinhnak hman man ngunkhuai a um, chawdawrnak hmun hman man ngunkhuai a um. Hi pawl ngunkhuai phun ah hin hlennak le miaknak a tamnak bik a si. Cawleng man ngunkhuai a um, a lengke man ngunkhuai a um, a hnuktu caw man ngunkhuai a um. Thil cawk man ngunkhuai a um, ramdang thil zuar man ngunkhai a um, ramdang in thil luhpi man ngunkhuai a um. Ngunkhuai khawltu pa nih khan a hopaoh kha lam ah a dirter khawh i a thil kha a cek khawh i a duh zat ngunkhuai a lak khawh. Cucaah ngunkhuai khawltu pawl cu mi inn an baoh lo, an fir lo nain mithat lainawng le mifir tluk ah an ruah hna. Midang nih misual tuk ah an ruahmi ngunkhuai khawltu pa cu Biakinn ah thlacam ah a ra ve. Biakinn chungah hmanh ah a lut ngam lo, a kam in a dir. Van lei hmanh a zoh ngam lo i a lu aa khun. A tang aa cum i, “Maw Pathian kei misual cungah zangfahnak ngei ko,” a ti. A ngaingai ahcun thlacam hi zangfah hal a si. Pathian sinah hal a si. Hi pa nih Biakinn i a hmuhmi cu amah kha a si. Misual a si kha aa hmuh. Matt 18:23-35 ah hitihin a kan cawnpiak. Vancung pennak cu hi bantuk hi a si. Siangpahrang pakhat nih a sal hna riantuannak kha zoh aa tim. A sal pakhat kha a sinah an rak ratpi i cu pa nih cun tangka talen thong hra a bat. Cu sal nih cun a leiba chamnak kha a ngeih lo caah a bawipa nih cun cu pa cu a nupi he a fale he a ngeihmi thil vialte he leiba cham nakding ah cun sal ah zuar siseh, tiah a ti. cu salpa cu a bawipa hmai ah cun a khuk aa bil i, “zangfahnak tein ka ngang rih ko. Cham dih kaan zuam ko lai,” tiah a nawl. A bawipa nih cun a zaangfah i cucaah a leiba cu a ngaihthiam i a kalter. Mipa cu a va chuak i a sal hawi pakhat, tangka tlawmte a batu kha a va fuh. Amah cu a or in a dih i, na ka batmi kha ka cham dih tiah a va ti. A sal hawi nih cun a khuk aa bil i ka ngang rih sawh cham dih kaan zuam lai a ti. Sihmanhsehlaw a duh lo, thong ah a leiba a cham dih hlan tiang a thlak. Cu thil cu a dang sal a hawile nih khan an hmuh tikah an thin a hung i an bawipa sinah khan an va kal i an va chimh. Cucaah an bawipa nih cu sal cu a auh i, “sal tha lo na ka nawl caah na ka batmi vialte kan ngaihthiam dih. Na cung i zangfahnak ka ngeih bantukin pei na sal hawi cungah na ngeih ve awk a si cu tiah a ti. An bawipa cu a thin a hung tuk i a leiba a cham dih hlan tiang thong ah a thlak, a ti. Siangpahrang nih a ngaihthiammi sal pakhat i a leiba cu talen thonghra a si. Talen thonghra hi tulio dollar million pakul tluk a si an ti. Cu sal a hawi sal pakhat nih a batmi cu kan Baibal ah “tangka tlawmte” a bat a timi hi Grik Baibal zoh tikah “hekaton denaria” ti a si i denari zakhat tinak a si. Denari pakhat cu kha lio chan ah minung pakhat nih nikhat an hlawhmi a si. Cucaah denari 100 cu ni zakhat hlawh a si tinak a si. Talen pakhat ah denari thong ruk a um. Talen thonghra cu denari sing zaruk a si. Dollar in chim ahcun danari zakhat hi dollar kul tluk khi a man cu a si. Tu lio chawman in tuak tikah Talen thong hra cu US dollar million thong hra tluk a si. Dollar million thonghra tluk leiba a ngeimi pa nih a bawipa cu ngaihthiam a hal tikah a ngaihthiam nain amah tu nih cun dollar 20 tluk a bami a hawipa tu cu ngaihthiam a duh lo. Pathian nih a kan ngaihthiamnak cu a ngan tuk nain kannih midang kan ngaihthiammi hna cu a tlawm tuk mi a si. Matt 7:12 ah Bawi Jesuh nih a kan cawnpiakmi cu, “Mi nih ka cungah tuah hna seh ti na duh bantuk khan midang cung zong ah va tuah ve u,” a ti. Gal 6:7 nih, “Mi nih a tuhmi cu a zuun ko lai,” a ti. Misoinak thlaici kan tuh ahcun Pathian biaceihnak cu kan in ko lai. “Do not judge” ti hi a bia hman ning hi mirang holh ahhin “present imperative” an ti. Tuah cuahmah liomi thil kha ngol tinak a si. Imperative ti cu cawnpiak sawsawhmi khi a si lo. Tuah hrimhrim dingmi thil khi a si. Mi va soi hlah tiah a kan cawnpiami hi a tu bak ah zulh a kan fialmi khi a si. Mi soi kan hman ahcun pumpak in miphun damlonak tiang a chuak kho mi a si. Pathian nih an soi nakhnga lo mi va soi hlah. Bawipa Nih Kan dihlak caah thlachuahnak kan pek piak ko seh. Theihternak A cunglei thawngtha chimmi hi CIM nih a thlah mi kan tar chin mi a si.

Blog kan tharchuah pah cang lai

Thlahnih dengmang chung blog kan thar chuah kho lo. A ruang cu a kan tawlrel pi tu bik saya Bibik hi a dawtmi he kawlram lei ah an i nuamh tuk lio a si i a tawng kho ti lo. Pa Pum hi lunglen phun in i lak dawh a si ca a tial kho bak ti lo. Kei hi August 27.2009 khan darling sin ka phan ve i internet kan ngei ti lo. Mi inn ah email hmanh va check chom a si. Nizan ceo ah khan internet kan lak khawh ve i riantuan dinh caan ti bantuk ahcun blog ah catial khawh pah ka rak i zuam cang lai. Kan hawi Bibik zong a tlung deng ding a si cang. A rak kan leng tawn tu u le nau hna rel awk ngei lo in caan zeimaw zat kan in chiah hna caah rak kan ngai thiam hram uh tiah kan nawl hna.

US lei riantuan bel cu a har ko. Nazi 8 chung bak dir si kaw inn ka phak cun ih lengmang ka duh ko i a zei a si khom ah kan ruahnak tete tal langh khawh ter tawn kan rak zuam lai. Biaral kah in Dr. S.Ngun Ling MIT ah Principal tuanding ti thawng pang nihin ceo ah Laiforum ah ka rel i cu kong theih cu a nuam tuk hringhren. Laimi kan chan tho ve cang ko lai tiah zumhnak le bochannak ka ngei ko. Pathian nih lam hruai seh law fim chim hram ko seh.

Pathian nih in hal seh law zeitin dah na leh hnga?

Na nunnak a dih i na hei thi. Na thlarau cu Vancungkhua ah sertu Pathian he an vai tong. Pathian nih-
1. Ka fa vawlei nanun lio ah thluachuah tampi he na nunlam kan hruai i ka rak in zoh khenh. Nang ka caah zeidah na rak tuah?

2. Ka fa vawlei na nunlio ah mizaw, fak tampi na pawngah an rak um i an cungah zangfah nak voi zeizat dah na rak ngeih?

3. Ka fa chawleva tampi le satil arva tampi ka rak in pek i na minung hawi caah nang zeizat dah na rak hman ve?

4. Ka fa chungkhar tha thluachuah ka rak in pek i an daw biktu nu le pa zong ka rak in pek an caah nang teh dawtu na rak si kho ve maw?

5. Ka fa nacung i minih thatlo nak an rak tuah mi cu na rak i cinken peng, nangmah nih micungah na rak tuahmi that lo nak teh naa cin ken ve maw?

Nang zeitin dah na leh ve hnga?????

Ka Professor pa Biacah

Sianginn ka hun dih. Ka professor pa cu ka tlun deuh vak hlanah khualtlawng ding a si caah a rianlak ah breakfast ei a ka sawm i khual a tlawn deuh hlanah kan i tong. Bia tampi a ka cah. A ka chimh mi tampi lak ah ka vun uar khun mi vun tial ka duh.

Rian i nautat hlah; Kei cu ka pawngmi pawl nak in cawnnak sang deuh a ngei mi ka si caah mah rian te hna cu ka tuan ding a si lo tiah rian nautat mi va ngei hrimhrim hlah tiah a ka cah. Na pawngkam nih, na chungkhar le na riantuan ti pawl nih an in fial ah cun le a herh a siahcun hmun zong va phiak ko, rawl zong va chuang ko. Rian pohpoh hi tih zah u pat ding an si. Rian kan tihzah a si ahcun rian nih a kan tih zah caan a phan te ko lai a ti. Tangka mit au in riantuan vaa thok hmasa hlah. Tangka duh ruang si lo in rian duh ruangah rian va tuan law tangka cu na sinah a ra te ko lai a ti.

Lungdong cia in zeihmanh vai ot hlah; Thachait nak he riantuan naa ot lai lo a ti. Zei na ton poh ah nangmah nak chia a tongtu minung tampi an rak um cia i nangmah hnak thiltha zong a rak tongtu an rak um cia cang ti zong hi philh hlah a ka ti. Cun nunnak timi hi harsat nak lei lawnglawng in ruah lo ding a si. Vanchiat nak voikhat na ton tik ah Pathian nih na cungah voi hra thiltha a tuah mi kha va ruat than tawn a ka ti.

Cawnnak neih cu Luatnak lam hruaitu a si; Cawnnak nih a kan temtawn ding a si lo kan cawnnak a san deuhdeuh tik ah luatnak lam ah a kan hruai deuhdeuh awk a si a ti. Cawnnak nih hrenmi si lo in cawnmi hmangin luatnak lam a zul tu si vai zuam a ti.

Capo

Voikhat cu Khrihfabu pakhat ah pumhnak program chungah hlasa dingin nutung nu pakhat a rak dir. Hla a sa tawnmi a si ko nain thiam vun i coh a duh rua le hla a sak hlan teah cun "Ka hlasak dingmi cu Pathian Dawtnak timi hla a si lai. Ka aw a that lo caah ka aw si lo in ka sak dingmi ka hlabia te hi tha ten rak ka ngaih piak u law thazang rak i lak cio uh" tiah mipi cu request a tuah hna ti si. Cu lio ah cun tarpa pakhat nih Biakinn kil lei te khin thangnawn in a vun timi cu, " Aw...cu tluk na aw a thatlo ahcun a sak cun sa hlah a rel khan rel law a hlabia zong kannih tar pawl nih cun fiang ten kan theih khawh deuh lai cuh.. ...."tiah a rak ti an ti.

Biakinn chung pumhlio ah ngut a hmang tuk mi pa pakhat (Kawi Hnok) kha pumhnak tuahlio ah tha lo lak ten a rak ngu ve hoi ai. An pastor pa nih thawngtha a chim pah cun a zoh lengmang ko le a cil ka ri zong ai thlor dih tiangin a rak ngut ko kha a hei hmuh. Thawngtha chimlio i cu tluk lawmmam i ngut cu a khuaruah a har tuk lawmmam i tutan hi cu pumhnak program a dih bak in ka ton lai i a ngutnak a ruang hi ka hal tuah lai tiah a lungchung cun aaruat pah i thawngtha chim cu a peh thluahmah ko an ti. A ngumi pa kong cu a ruat tung, a ngut lio le a hmuh peng fawn cun pumh dih tikah a hal te dingmi bia le ai ruah pah ve tik ah thawngtha a chimmi a vai vuan ai. Zei kong a chim ai thei ti loh. A thinlung chungah "ngut" timi bia lawngte cu a um cang. Cu tik ah cun a chimmi thawngtha he ai pehtlai lo mi ...a vun chim sual ai..Zisuh Khrih thla a cam lio ah Peter le zultu hna nih an hngak kho ti lo i an rak ngut tak dih. Zisuh cu thlacam nak in a rak chuak i a zultu pawl an ngut kha a hmuh hna tikah a thinhun ai celh ti lo i ...a ti i pulpit cu phung tiah a vun cumh pah cun "Kawi Hnok ..ziah cutluk lawmmam in na ngut," tiah Zisuh nih a hal a ti i a ngu mi pa min cu a chim sual ai. Angu tuk mi pa zong cu lau tuk lawmmam kaw a thutnak cun hmawhmang lo in a tho i "Saya pa.....kan nu hi a tlokciar tuk lawmmam le inn ka ih ah hin zeitik hmanh ah ka mitkuh a cim bal lo caah ka pa inn a si mi Biakinn chung lawnglawng ah hin dai tee le thinthi ten kai hngilh khawh hi a si." a ti an ti.

CIM Caanhmannak (23rd August, 2009)

Caantlai tu : Ngun Thawng Lian, Japan Thawngtha chimtu: Rev. Sui Hmung Lian, Ichikawa, Japan Bawi Krih ah Zumtu Nu le Pa hna, Kan Bawipa Zisuh minin nan kut kan tlaih hna. Pathian Dawtnak, Velngeihnak le Daihnak cu Zumtu nan dih lak cung ah a thar in hmun tthan ko seh. Psalm 128:1,2 "Bawipa a ttihmi cu mi lunglawm an si. Rian na ttuan tikah nangmah pawcawmnak khin na hmuh lai i na lung aa lawm lai i khua awng na pem lai." I Peter 5:6 "Cu caah cun atthawng mi Pathian kuttoi ah toidor tein khuasa ulaw amah nih a caan a rem ati tik ah an hlorh te hna lai." Nihin thawngtha bia a kan chimtu Rev. Sui Hmung Lian hi Kawlram, Tthilin peng ah khin caan saupi thawngtha bia chim in Kawlmi hna sin ah rian a rak ttuan mi asi. Pathian lamhruai nak thawngin atu cu Japan ah a um i Myanmar Christian Mission Center, Tokyo ah Associate Pastor a ttuan lio asi. Laitlang a khua cu Lungcawite asi. Thawngtha bia chimtu cung ah lunglomhnak nganpi kan nei. Thawngtha bia kan ihrawm hlan ah 'Ka thinlung mit au ter' ti mi Pathian thangtthat nak hla ngai ta hna u sih. Rev. Sui Hmung Lian: Moses Nawlbia hna le profef hna cawnpiaknak kha hrawh awkah a ra, tiah ka ruat hlah u. Annih kha hrawh awkah siloin, an cawnpiaknak kha tlinter awk tu ah ka ra." Matthai 5:17 Bawikhrih ah ka dawtmi unau le nifar hna, Judahmi hna hmai ahcun, Jesuh cu nawlbia hrawktu ah an hmuh. Judahmi hna nih Jesuh le Paul an mawchiat hna nak bik cu an Sabbath ni ah mi zawmi hna an damter caah a si. Bawi Khrih vulei ah a ratnak amuru cu Pathian he kan i pehtlainak ding caah a si. Biakam thar Matthai ah a kan khamhtu Jesuh chuahkehnak kong le Judahmi hna a chimh lengmang tikah Palestin Judahmi hna sinah kuatmi cakuat a si. Cu caah Baibal thar ahhin Baibal hlun tampi a telve ti hi, zumtu hna nih kan philhlo ding a herh ngai ko. Nawlbia Pahra Exodus 20: 3-17,le Deuteronomi 5: 1-21 ahhin fiangdeuh in rel khawh a si. Nawlbia pakhatnak in palinak tiang hi, Pathian an biaknak konglam he a pehtlaimi a si i panganak in pahranak tiang hi, an nunphung he a pehtlaimi cawnpiaknak a si. Judah nunphung le an philosophy iruahti dingah cun a sautuk lai caah kan Lairam nunphung tu hi,Jesuh bia ningin i ruahti dingah sawm kan duh hna. Khrihfa kan si hlanah Laimi kan nunphung: Ramukbawi upatnak or Khuabawi upatnak Kan pipu hna chan ahcun a kan uktu hna cu an min hmanh an thut thiamlo nain khuapi tein an upat i, a bia an ngaih hna caah an thil tuahmi poh cu hlawh tlinnak an rak ngei. Laimi kan nunphung cu pakhat le pakhat a rak upatmi miphun kan rak si hna. Pakhat le pakhat kan i upat long ah mi phundang zong nih an kan upat ve lai ti a rak si. Ka dawtmi unau hna, Kan nunphung dawhte hi, Jesuh nih a tlinter ve ko lai lo maw? Khrihfa kan si hnu ah tah kan nunter chinchin a herh lo maw? Nihin ah pakhat le pakhat kan i upat cio hna maw? Kan i tihzah cio hna maw? Thlachiat a ruatmi le Adinfelmi miphun kan rak si. Kan pipu chan ahcun i sikvelh le lainawn a um sual hmanh ah kan nunphung tein remhnak rak tuah tawn a si. Kan nun phung dawhte nih thil tampi a rak tuah kho. Cucu thlachiat a ruatmi miphun kan rak si caah a si. Kan pipu chan ahcun inn leng kan chuakh tikah tawh zong hrenh a rak um lo. Cun rawlbuk zong khualeng ah le inntang ah a rak chiah tawnmi kan rak si hna. Atu Khrihfa kan si hnu ah pakhat le pakhat kan i zumkho ti hna lo. Zeiruang ah dah a si hnga ti hi, biatak tein kan ruahthan a hau cang. Ahrawmmi miphun kan rak si. Mi pakhat nih a ngeimi kha inchungkhar, cinla rualchan, a khuapi in le atlang ningpi in a hrawmmi kan si. Cu long siloin a miphunpi in a hrawmmi kan si. Hi kan nunphung dawhte hi, Jesuh nih a tlintermi a si. Kan Lai nunphung dawhte a simi, holh le ca, fenh le eih, bia le hla vialte cu Khrih nih a nunter caah atu kan chan zongah kan hmang peng dingmi a si. Mr.Winston Churchill nih, Aluanciami le Asiliomi kan ralter ahcun hmailei kan hmuh laimi akan thlau lai a ti. Paul nih, Jesuh Khrih cu nawlbia donghnak a si a ti.(Rom 10:4). Cu caah zumhtu hna caah nawlbia kan thlalang a si. Lam a kan hmuhsaktu a si. Nawlbia nih a kan uk ding a si lo. Pathian a dawtnak le a sunparnak a kan theihter chinchinnak tu a si. Pathian nih thluachuah kan pe piak ko seh. Theihternak- A cunglei thawngtha chimmi hi CIM caanhmannak kan tar mi a si.