Fale Nih Mithmai Tha An Hmuh Nakhnga Nulepa Tuanvo

Genesis 1 le BIA

Pathian cu sertu a si. Pathian dah ti lo cu a dang thil tih ding an um lo, ti kong kan tial cang. Atu tan ah hin Pathian nih van le vawlei a sernak ah a hmanmi “Bia” (logos – Gk; dabar – Heb; Word – Eng) he pehtlai in tlawmpal kan hun tial lai.

Genesis 1 kan zoh tikah Pathian nih a Bia in zeizong vialte a ser ti kha kan hmuh. Phundang in kan chim ahcun, Pathian Bia ah thawnnak a um. Sernak vialte hi Pathian thawngin a cangmi an si. Bia hi Krikholh cun logos ti a si. Krikmi hna an ruahnak zongah hin bia hi a rak biapi tuk ve. Bia (logos) thawngin zeizong thil hi a cangmi an si tiah an zumh. Cu ruangah cun pei Krikmi nak ruahnak hmangin Johan Thawngtha tialtu pa nih a hramthawk ah Bia a um, cu Bia cu Pathian he an um ti, cu Bia cu Pathian a si i hi vawlei ah pumsa in a hung lang (titsa a cang) tiah a ti (John 1:1).

Pathian nih a mi hna he pehtlaihnak zongah a bia a hman. Biakam Thar kan zoh tik zongah Jesuh Khrih nih bia hmangin thlichia a daihter, khuachia a thawl, mizaw a damh hna, thil khuaruah tampi a tuah. Bawi Jesuh Khrih kha sual an phawt lio ah khan “Messiah ka si aa ti” tiah an puh. Mipi bia ruangah (a bik in, Judah hruaitu hna bia ruangah) kan Bawipa Jesuh Khrih zong an thahnak. Cucaah bia hi a biapi tuk. Bia ah hin thawnnak a um. Kan chimcangmi bia lak than awk a tha ti lo.

Pathian le Jesuh Khrih nih cun an bia kha vawlei sernak, mipi thatnak caah an hman. Joseph Stalin nih cun, “Bia cu hriamnam a si,” tiah a rak ti. A hman ngai. Pathian nih van le vawlei zeizong vialte sernak ah a hmanmi hriamnam cu a Bia a si. Jesuh Khrih zong nih thawngtha chimnak ah siseh, mizaw damternak ah siseh, khuaruahhar thil sernak ah siseh a bia a hman ve. Hriamnam tha tukmi a si caah a hman thiam ahcun bawmtu tha ngai a si i a hman thiam lo ahcun rawhralhnak a chuahter khawh. Cu a si caah, Laimi nih hawi he kan i pehtlaihnak ah kan bia hman kan i ralrin a hau.

Bia nih thil tamtuk a tuah khawh. A ngaihchiami pa a hnemh khawh bantukin a lung aa lawm komi pa kha a ngaih a chiatter khawh thiamthiam. Midang lung a lawmhter khawh i fahnak zong a pek khawh. Nitin nunnak zongah bia lo cun nun khawh a har. Ni khat ah hin minung pakhat nih holh fang hi tamtuk chim khawh a si. Micheu nih cun bia (holh) cu fimnak hmuhnak ah an hman. A cheu ve nih cun minthannak ah an hman. Cachimhnak ah an hman, ca kong ceihnak zongah an hman. Mifimmi nih cun thanchonak le minthatnak ah an hman. Sir Robindranath Tagore nih cun, “Mifim caah cun bia kaa khat hi a za ko,” tiah a ti.

Laimi nih bia kan hman biknak pawl zoh tikah, a bik in mi kong ceihnak, mi thangchiatnak le mah i chimthiamnak ah kan hman. Bia hi le thawnnak a ngeituk mi a si fawn. Cucaah, fahnak atu le atu a kan peknak hi a si. Kan bia chimmi ah ralrin deuh kan hau. A herh lomi mahca zong a tha hnem lomi le miphun fahnak bia chimnak in kan i sum a hau. Kan bia hman kan thiam ahcun kan ram a ser khawh i kan thiam lo belte ahcun kan miphun kan hrawh sual lai. Cucaah, thiltha sernak ah bia hman i zuam hna u sih.

Genesis 1 Catialtu

Genesis cauk hi aho paoh nih biapi ah chiahmi le rel ngaimi cauk pakhat a si. Hi cauk hi zeitik ah tial a si ti le aho nih dah a tial ti hi nihinni tiangah fiangin hngalh khawh a si lo. A hlanah cun, Phungbia Cauk - Genesis, Exodus, Leviticus, Number, le Deuteronomy- hi Moses nih a tial tiah rak zumh a si. Asinain, nihin ah cun kha ruahnak le hmuhning kha a hmaan lo tiah ti a si cang. Cu kongah, Baibalca lei ah a thiammi hna nih, zeitin dah Moses nih a thihnak kong (Deut 34) cu a tial khawh an ti. Phungbia Cauk hna hi mi pakhat nih caan khat te ah a tialmi an si lo. Mi tampi nih kum tampi chung hmun dang le kaa dang cio in an tialmi tu a si deuh lai an ti. Cu an tialmi cu a hnu ah khawmh le fonh a hung si i nihin kan hmuhmi cauk panga hi an si, an ti.

Baibalca lei thiam sang tampi nih Phungbia Cauk hi catialtu pali kut in a rak chuakmi a si lai tiah an ruah. Cu catialtu pali hna cu min an sak hna: pakhatnak pa kha "J" catialtu (Yahwist Source or Writer(s)) an ti; a pahnih nak pa cu "E" catialtu (Elohist Source or Writer(s)) an ti; a pathumnak pa cu "D" catialtu (Deuteronomy) an ti; i a donghnak pa cu "P" catialtu (Priestly Source or Writer(s)) tiah an ti. Hi ruahnak a chuahnak cu Moses tialmi a si kho lo tinak le Phungbia Cauk chungah kong khat a si ko nain aa nolhmi, Pathian min aa dangmi, Pathian kong hmuhning aa dangmi le catialning aa dangmi tete an um caah a si. Hi pali hi zeitin dah an then hna hnga? Gordon J. Wenham [Genesis 1-15 (Waco, Texas: Word Books, Publisher, 1987), xxvi] nih cun, a tlaangpi in, thil panga cungah zoh in then an si a ti:

1. Pathian kha min dangdang in an kawh (J nih "Yahweh" [Bawipa] tiah a auh; E le P nih "Elohim" [Pathian] tiah an kawh);
2. Konglam pakhat aa thuatmi (tahchunhnak ah, sernak tuanbia pahnih a um [Gen 1 (P) le Gen 2 (J) tialmi]; nolhmi [Buanchukcho kong (Gen 6-9) ah aa nolhmi tete an um.]; an pupa hna kong ah thil pakhat voihnih ummi [Gen 12:10-20 le Gen 20 hi rel ti hna hmanh]);
3. Hmanmi biafang aa dang (biakamnak sernak kong ah J nih "Tan" [J "cuts" covenants] a hman. Nain, P nih cun " Ser" siloah "Dirh" [P "establishes" covenants] a hman);
4. Anning (style) aa dang (J le E nih cun an tialmi kong kha fiang tein an tial. P tu nih cun a tialmi kha a nolh lengmang. Cupinah chuahkehnak [genealogy] kong tial a huam ngai);
5. An thilhmuhning (theology) aa dang ngai (P nih cun Pathian cu lamhlat pi ah a um a ti lio ah, J le E nih cun Pathian cu minung bantukin khua a sa i minung he naih te in a um tiah an zumh).

J, E, D, le P tialmi ca hna hi 400 BCE hrawngah fonh an si lai an ti. Hi catialtu pali kut hin Phungbia Cauk hi kan sinah a phan. Genesis tu cu J, E, le P kut in a si, tiah an zumh. Tial kan duhmi hi Genesis 1 kong a si. Catialtu pali chungin Genesis 1 tialtu hi P a si lai tiah zumh a si. Cucaah, cu kong kan fian deuh nakhnga P catialtu kong, a caan, a hmun le a thil hmuhning tlawmpal in kan hun langhter ta lai.

Amah hi tlangbawi sidawh a si an ti caah P catialtu tiah an auhnak a si. A ca hi Babylon ram ah Saltan lio le Saltannak in an luat ka caan lio hrawngah (kum zabu 6 donghnak lei le 5 thawkka hrawngah) tialmi a si lai tiah an zumh.

Sal ah an taan lio ah hin an hrem hna, an tuk, an velh hna ti hi fiang ngaiin kan hmu kho lo. Nain, miphun dang ram ah an um i miphun pakhat in dir khawh than ding ah an i zuam lio a si ti tu cu a fiangmi a si. Hi lio caan ahhin an pawngkam i a ummi hna i biaknak le nunphung hna cu an caah tihnung le ral a si tiah an rak ruah. Cucaah, Israelmi cu BAWIPA nawlbia cungah dirhmi Pathian Mibu kan si, fek tein dir hna u sih ti kha biatak tein an rak au pi.

An ram he aa hlat ngainak Babylonram i an um lio a si caah le Pathian nih a kan hlat tiah an ruah lio a si caah hi catialtu nih hin Pathian cu a hlatnak pi ah a um tiah a ti. P nih cun chanrelnak, chuahkehnak, biaknak lei phung le phai pawl (Sabbath, Raithawi, Cuarpartan, tbk) kong kha biatak ngaingai in a tial. Cun Pathian hi zeizong vialte cungah a ummi a thawngmi a si tiah a zumh fawn.

CIM Website Leng Hna Usih

CIM (Chin Internet Ministry) nih website a ngeih cang. HIKA ah leng tawn hna usih. Tuzarh thawk cun CIM i thawngtha bia chimmi Biaknak-Hmurka ah kan tar ti lai lo, CIM website ah tar lengmang a si ko lai caah. Nain, a tanglei hmanthlak in theihternak cu kan tuah pah lengmang lai. CIM website i thawngtha rel dingah a tanglei hmanthlak hi hmeh (click) ding a si ko lai.

Thawngthanhnak: CIM nih zarh fatin thawngtha bia chimmi biaruahnak ah a thlah tawn. Cu a thlahmi cu kan hnulei zarh tiang Biaknak-Hmurka ah kan tar tawn. Atu cu CIM website a um cang caah le website ah thawngtha chimmi an tar cang caah hika ah kan tar ti lai lo kan ti nak a si. Email in zarh fatin thawngtha chimmi rel na duh ahcun biaknakhmurka@gmail.com ah aho sinah dah chungtel sinak sok khawh a si ti kan hal ulaw, tuanvo ngeitu email kan in chimh hna lai. Asiloah, chungtel luhnak zong, a duhmi cu, kan in sokpiak hna lai.

Pathian Rian le Minung Rian

CIM Caan hmannak (12th September, 2010)

Zumtu nu le pa hna,

Pathian Dawtnak, Velngeihnak le Daihnak cu nan dihlak cung ah hmuntthan ko seh. Kan nunnak ah nitin te thazaang thar a kan pee tthantu kan Bawipa Jesuh Khrih a min ka thangtthat.

Psalm 84:1, 2 "Maw Lianngan Bik Bawipa, zeitluk in dah na biakinn cu ka duh! Cuka i um cu ka duh hringhran! Bawipa biakinn chung tual cu ka ngai hna. A nungmi Pathian cu ka nunnak dihlak in hla in ka thangtthat".

Psalm 40:1, 2 "Bawipa bawmhnak cu ka hngak lengmang i a donghnak ah ka au nak cu a ngaih i a theih. Ttih a nung mi khor chung khan a ka chuah. nawncek khor chung khan a ka chuah, Him tein lungpi cung ah khan a ka tthutter i fek tein a ka umter."

Thlacam cahnak:

• CIM hruaitu thar hna le Advisory board chungtel thar hna rianttuannak ah Pathian duhning le lamhruai ning in, zapi caah rian an ttuan peng nak lai
• Ram hruaitu upa hna le Ram rianttuan tu hna caah
• Kan Khrihfa bu cio Pastor hna, Khrihfa upa hna caah
• Ngaihchiatnak a tong lio mi hawikom hna caah le a dangdang

Nihin thawngthabia a kan chimtu cu, US um mi Chin Khrihfa bu hna sin ah thawngthabia chimnak in caan a hmang lio mi, Zion Baptist Church, Hakha ah Pastor le atu lio ZBC ah General Secretary a ttuan lio mi Rev. Dennis Ngun Thawng Mang asi. Lunglawmhnak nganpi he kan don.

(Orhlei kam a hriangcem khi Rev. Dennis Ngun Thawng Mang cu asi)

Thawngthabia kan ihrawm hna hlan ah Ka Hmang ko ka Bawipa timi Pathian thangtthatnak hla ngai ta hna usih. (Asennak hi hla a si i hmet ko. Youtube zohkhawhlo nak hmun i na um ah cun, hla hi na ngai kho lai loh. Gmail na hman ah cun, hmanthlak tarmi na hmu lo kho men).

Rev. Dennis Ngun Thawng Mang:

THE MINISTRY OF GOD AND MAN

(PATHIAN RIAN LE MINUNG RIAN)

CAANGTHIM

I Kor. 3:5-8 A ngaingai ti ahcun Apollo cu ahodah a si? Paul cu ahodah a si? Pathian sal pei kan va si ko cu, Pathian an zumhtertu hna kha. Bawipa nih a kan pekmi rian cio kha pei kan hei tuan ko cu; Kei nih a ci ka tuh, Apollo nih a kung kha ti a toih, sihmangsehlaw a thantertu cu Pathian a si. A ci a tuhtu le ti a toihtu thamtham cu biapi an si tung lo. Pathian kha pei biapi cu a si cu, zeicahtiah amah nih khan pei a thanter cu. A tuhtu le a toihtu kha cu zeihmanh an I dannak a um lo; an tuanning cio khan Pathian nih laksawng a pek ko hna lai.

BIAHMAITHI

A tutan khual ka tlawnnak i ka kenmi biatlang pakhat cu PATHIAN RIAN LE MINUNG RIAN ti hi a si. Kan laimi lak i Pathian riantuantu cheukhat nih “ kan rian ngeitu hi Pathian a si ti le keimah ka telnak zawn a si lomi Pathian rian tuantu dang an um ve ko “ ti hngalh le cohlan taktaknak ah kan bau tawn rua tiah ka ruah. Cu nih a chuahpimi cu tantinak silo in, midang nak in keimah le ka riantuanmi hi a hman bik, a tha bik ti in mah lei tang party kawlnak a chuahpi tawn i Khrifabu damnak nak in Khrihfabu zawtnak, miphun thanchonak nak in miphun i thennak le pumpak thathnempinak bantuk lawng ah a dong tawn. Cucaah kan Khrihfabu le kan tuanmi rian ngeitu hi Pathian a si i minung hi a rian i hman sawhsawh menmi lawng kan si ti hi atu lio kan sining ah a biapi tuk ti ka ruah caah hi tlangtar hi ka thim thengnak a si

BAIBAL CAANGTHIM I KORINTH KHRIHFABU CHUNG THIL UMTUNING

Paul nih a rak thokmi Korinth Khrihfabu ah a tlangpi in buainak a um I cu buainak lak ah pakhat cu ithennak a si. Cu ithennak cu lungthin ithennak in a thok. Lai miphun le khrihfabu zawtnak ngan bik pakhat cu ithennak a si ve men lai.

Pumpak uar hlei a ngeimi an si i Pathian rian chung i hmanmi le aa pe taktak mi ciocio chung ah micheu nih Paul, a cheu nih Apollo, Peter ti in an party si an i cuh i Pathian tluk deng in anmah le an uarmi cio kha an hlorh hna. A sinain Pathian fialmi cio an si i an rian ngeitu taktak Pathian pakhat ca i riantuantimi an si kha an rak hngal lo. A caan caan ah laimi micheu zong zapi lak ah cu bantuk cu kan um ve tawn. Riantuantu lungput taktak a si lo na in zapi lak i micheukhat nih riantuantu pakhatkhat kha party ngeih duh ternak lungthin an ngeih ter kho ve. Cu cu iralrin ding pakhat a si ve rua tiah ka ruah.

Paul nih amah a tanh i amah lei a tangmi hna kha nan hmaan tuk, biatak nan tanh caah a si ti sehlaw atu lio i riantuantu cheukhat sining he aa tlak ngai hnga. Paul dirhmun ah hei dir in a kan tanh deuh I nangmah party deuh ka si a kan titu um hna sehlaw, nan hmaan tuk, biatak nan tanh caah a si, keimah hi pei thawngthabia a dirpitu taktak le Pathian rian a tuan taktaktu cu ka si cu kan hei ti men ko hnga. A sinain Paul nihcun amah a tanhtu pawl zong kha keimah hi rak ka uar hlah u, Apollo zong uar hlei hlah u, uar hlei deuh le uar lo deuh hi rak kan ngei hlah u, Pathian rian fialmi ciocio kan si i kan rian ah biatak te in aa pemi ciocio tu kan si, kan i dannak a um lo, Pathian rian chung ah kan i khat ko tiah a ti hna. Cu lungput cu i fonh duhnak lungput le Khrihfabu damnak ca i lam a si kan ti khawh hnga. Kan ram ah a bau ngai rih i kan miphun lak ah a bau ngai rih.

Paul nih a chim rihmi cu kei nih a ci ka tuh a ti A sullam cu kei nih mission rian le thawngthabia chimnak rian ka tuan, a hran rian taktak tuantu ka si , Apollo nih ti a toih a ti. A sullam cu Apollo nih a zohkhenh, a cawm, a cawnpiak, a kilven, a thithruai ti khawh a si hnga. Khatlei holh cun Paul nih Evangelist (Missionary zong ti khawh a si hnga) rian a tuan i Apollo nih Pastor (Pastoral ministry) rian a tuan ti a si hnga. Hi ka ahhin Paul uar deuhtu pawl cu Evangelist uar deuhtu an si ti zong ah a palh lem hnga lo. Cu lio ah Paul nih kei le Apollo cu kan i khat ko a ti tik ah kei Evangelist le Apollo Pastor hi kan I dang lo dahkaw tiah a ti. Nihin ah kan herh ngaingai mi lungput le dirhmun cu a si. Mi tampi nih kan ti kho cio lailo, kan ti khawh hlan chung paoh cu kan ram le kan khrihfabu a dam ve lailo.Riantuantu nih zapi lungthin aa then cia mi kha zual ter chin lo ding a biapi tukmi Paul nih a nun in a kan cawnpiak fawn. Hruaitu, riantuantu lungput a that lo ahcun zapi chungah ithennak a fak chin kho.Kan tuanmi rian ngeitu hi Pathian taktak ko timi le Pathian rian cu kap tampi in tuan a herh cio nak ah Pathian nih a kan hmanmi cio kan si ti lungput he a rian i ipek taktaknak a um lawng ah le riantuantu pakhat le pakhat ipapeknak, icohlan duhnak, keimah lawng hi ka hman bik i ka rian lawng hi rian tak a si, I midang rian cu a tak lo, anmah zong a tak an si lo tinak hna kan hloh khawh lawng ah kan ram a dam lai.

Khatlei holh cun Evangelism rian le Pastoral rian a kal tti i rianttuantu hna an kal tti khawh taktak a hau hnga. Cu ti i a kal khawhnak ding caah mah pumpak thangthat kawlnak le mah pumpak party, zal sanh i mi hman timhnak lungput hna kan thlau a hau. Cu lawng ah kan khrihfabu a dam deuh hnga.

RUAH A HERHMI

A thih tiang Pathian le a ram caah zumhawktlak te i rianttuantu David Livingstone cu Pathian nih a hman i mi tampi Pathian an zum, khrihfabu tampi a hung chuak nain a thih lai ah a chimmi bia cu : -

1. Pathian rianttuantu ka si kaa ti ngam bal lo ti a si.Zeicahtiah Pathian nih Jesuh Khrih in a ttuan ciami dum chung ah ra tel ve tiah a ka sawmmi pa lawng ka si. Keimah tello in Pathian nih a rian a tlolh lailo na in a ka sawm duh hi mi vanttha tuk ka si.
2. Khrihfabu derhtu ka si kaa ti ngam bal lo. Pathian nih Jesuh Khrih in a derh ciami chung tu ah ra tel ve tiah a ka sawmmi pa ka si. Keimah tello in Pathian nih a khrihfabu a derh khawh ko na in tel ve ding in a ka sawm duh caah mi vanttha tuk ka si a ti.

Cu bantuk in kanmah tello in Pathian nihhin a rian a tlolh lai lo na in ra tel ve u tiah a kan sawmmi kan si hi mi vanttha tuk kan si tit u hi thei bu in Pathian riantuantu an Paul cu a nunnak a pek bantuk in riantuantu hna nih kan nunnak kan tthumh ve a hau, Khrihfabu le kan riantuannak ah derhtu (founder) ka si ti zong a um kho lo.I porhlawt ding zei hmanh kan ngei lo.

Asinain a kan sawm bantuk in ee kan ti i kan i tel ko bu in kan i biatak lo le kan daithlan asi tu ahcun kanmah ruangah Khrihfabu a zaw in a rawk kho. Cu caah i biatak zungzal a hau fawn. Paul zong nih cu bantuk rian ahcun biatak chuah in kei le Apollo hi a lut ttimi kan si a ti. Cu rian cu a tthan i a tlam a tlin tikah kanmah kan si lo, tthantertu Pathian ruangah a si i kan i porhlaw ngam bal lo, Pathian tu kan thangthat a ti. Cu nun le cu lungput cu kan ram i Pathian rian a ttuantu hna nih kan herh ngaingaimi a si. Zumhawktlak tein kan ttuan ko nain a tthan lo zong ah kan lung a dong lo, kannih cu tthanternak rianttuantu kan si lo, cucu Pathian rian a si i kannih minung rian cu lung dong lo le thanau lo te in zumhawktlak te i ttuan kha a si a ti. Cu cu kan herhmi lungput le nun a si fawn.

BIA DONGHNAK

Cucaah minung lei i rian cu toidornak lumgthin he a tthan zong tthanlo zong ah zumhawktlak te i rianttuan a si i Pathian rian cu tthaternak le tthanterlonak nawl ngeihnak a si ti thei bu in Bawipa rian chung ah a lut ttimi kan si cio ahcun Pathian ram, kan ram le kan khrihfabu a dam ko hnga. Pathian rian le minung rian kan thleidan a herh bantuk in minung rian ah a dongh tiang zumhawktlak te in dir tti kan herh ko.

God who loves action always wants to see us to live and to die in action.

(Dennis Ngun Thawng Mang)

Theihternak: September 12, 2010 ni CIM caan hmannak kan tarmi a si.

Genesis 1 Biacah

Genesis 1 catialtu hi thiltining a thiam tuk. Babylon saltan lio ah a ca hi tialmi sidawh a si. Ca a tial lio caan hi, an pawngkam ummi hna biaknak le nunphung nih hna a hnawh ngai hna lio a si. An pawngkam ummi (a hlei khun in Babylonmi) hna nih hin pathian a phunphun an biak hna. Tahchunhnak ah, Nika pathian, Thlapa pathian, Arfi pathian, Rili pathian, Non pathian, Ruah pathian, tiin. Cu pathian hna cu an biak tikah, Israelmi zong nih caan tampi ah cun hi pathian hna hi an thawng taktak rua tiah an ruah i an biak sual ve tawn hna. Cu thil cu a hman lo tuk ti kha hi catialtu nih hin a hmuh.

A hlei khun in, Pathian pakhat lawng a um. Amah cu a nungmi le zeizong vialte cungah nawlngeitu a si ti kha chimh a duh hna. Cu kong chimhnak dingah a catialmi hi a hman. Pathian cu zeizong vialte sertu a si, a ti. A chimmi cu:

Pathian nih van le vawlei ser hram aa thawk tikah, vawlei cu mui zong a ngei lo, pungsan zong a ngei lo. Rilipi cu muihnak nih a khuh i ti cungah cun thlipi a hrang. Cun Pathian nih, “Ceunak um seh,” tiah a ti i ceunak cu a hung um. Ceunak cu a zoh i aa lawm. Cun ceunak le muihnak cu a then hna i ceunak cu “Chun” tiah min a sak i muihnak cu “Zan” tiah a ti. Zanlei cu a hung dih i zinglei kha a hung um (1:1-5). Cun aa thawh i, “Vawlei cungah hin thingram a phunphun kho hna seh, thei a phunphun a vuimi rawlkung hna,” tiah a ti i cu bang cun a hung si (1:11). Cun Pathian nih cun, “Chun le zan a thentu ding le ni le kum le caan kha zeitik in dah an i thawk cio ti hngalhtertu dingah van ah khin ceunak um hna seh; cun cu ceunak hna nih cun vawlei hi ceuh hna seh,” tiah a ti i cu bang cun a hung si. Cucaah Pathian nih ceunak nganpipi pahnih hi a ser hna, ni hi chun uktu ding ah a ser i thlapa hi zaan uktu dingah a ser, arfi zong khi a ser hna (1:14-16). Cun Pathian nih cun aa thawh i, “Ti nih hin thilnung phun tampi a hrin hna lai i va hi thli lakah hin an zuang lai,” a ti i cu bang cun a hung si. Cu ti cun Pathian nih rili chung i a ummi sahrang tih nungpipi le ti lak i a tlongmi thilnung a phunphun le va a phunphun kha a ser hna (1:20-21). Cun, Pathian nih cun, “Vawlei nih hin inn zuat satil a phunphun le ramlak saram a phunphun, a hme he a ngan he, hring hna seh,” a ti i cu bang cun a hung si (1:24). Cun, minung kha amah muisam keng in a ser tiah, a tial.

Genesis 1 catialtu nih hin (1) Pathian cu zeizong vialte sertu a si kha a langhter, (2) pathian dang pawl (Nika pathian, Thlapa pathian, Arfi pathian, tibantuk) hi pathian an si lo, serchommi an si ve ti kha a langhter, (3) cucaah, serchommi cu biak tlak an si lo, anmah a sertu Pathian tu hi biak ding a si tiah a forh hna. A chim duhmi cu, an/nan biakmi pathian hna hi a ngaingai ti ah cun Pathian serchom pei an si ko cu. Anmah a sertu cu Pathian a si i annih cu sermi menmen an si ti hi a si.

Cucaah, thil kan ruahnak le kan tuahnak ah minung a tihmi, serchommi thil a tihmi silo ding kha hi sernak kong nih chim aa zuammi cu a si. Zeicaah tiah, hi vawleicung a ummi thil vialte hi Pathian sermi lawngte an si dih. Tihzah ding le upat ding cu Pathian a si. Amah lawnglawng hi NAWLNGEITU le SERTU cu a si.

Genesis le Ezekiel

Ezekiel 37:1-13

1 Bawipa kut cu ka cungah a phan i a thlarau in a ka kalpi i ruh in a khatmi nel pakhat ah a ka chiah. 2An lakah cun a kenkip ah a ka chawhter i an dihlak in ka pal dih hna; nelrawn cu a khah in an khat i rel cawk lo an si i an ro ngaingai. 3A ka thawh i; “Mipa, hi ruh hi an nung kho ṭhan hnga maw?” tiah a ka ti. Kei nih ka leh i, “Nangmah lawnglawng nih na hngalh, Bawipa Pathian,” tiah ka ti. 4 Cun a ka thawh i, “Hi ruh ro hi bia chim hna law, maw ruh ro hna, Bawipa bia hi thei tuah u,” ti hna, a ka ti. 5Mah hihi Bawipa Pathian nih hi ruh hna sinah a chimmi bia cu a si: Nan chungah thaw ka chiah lai i nan nung lai. 6Nan cungah thahri kha ka ṭem chih hna lai i tit kha kan pek hna lai i cuar in kan khuh hna lai i nan chungah thaw ka chiah lai i nan nung lai; cun nannih nih Bawipa ka si kha nan hngalh lai, a ti.

7A ka fial bantukin bia chim cu kaa thawk i ka chim lengmang lioah cun thawng a hung um i ruh cu an hun i fonhtonh. 8Ka zoh ko lio hna ah cun an cungah thahri kha an hung um i tit nih khan a hun khuh hna i cuar nih khan a hun zual hna, sihmanhsehlaw an chungah thaw a um lo. 9Cun a ka thawh i, “Thli khi bia chim tuah, mipa, thli cu chim tuah law, hihi Bawipa Pathian bia an si, tiah ti: Maw thli, ra tuah, a kaa kip in ra law hi mithi mi hna chungah hin lut tuah law nung hna seh,” a ti. 10A ka fial bantukin biachim cu ka vun i thawk i thaw cu an chungah a lut i an hung nung i an ke in an dir i ralkapbu nganpi an hung si.

11A ka thawh i, “Mipa, hi ruh hna hi Israel mi innchungkhar a ning piin an si. Annih nih an i thawh i, ‘Kan ruh cu an ro dih cang, kan nunnak hri cu a cat cang, mithi tluk ceo kan si ko cang,’ an ti. 12Cucaah annih cu chim hna law, hihi Bawipa Pathian bia an si, tiah chim hna: Maw ka mi hna, nan thlan cu ka hun hna lai i an chung khan kan chuah hna lai i Israel ram ah kan kirter hna lai. 13Nan thlan kha ka hun hna i an chungin kan chuah hna tikah, Bawipa ka si kha nan hngalh lai, maw ka mi hna. 14-Khi tikah ka thlarau cu nan chungah ka chiah lai i nan nung lai i nan vawleite ah khan kan umter hna lai i hi bia cu Bawipa nih ka chimmi a si i tuah zong ka tuah laimi a si ti kha nan hngalh lai. Mah hihi Bawipa bia hrimhrim a si,” a ti.

Pathian nih Ezekiel cu nelrawn ah a kalpi i ruh ro tampi kha a hmuh sak. Ruh ro pawl cu Pathian nih a pumh ter hna i, titsa a benh hna ti a si. Nain, nunnak belte an ngei rih lo. Cu caah Pathian thaw (thlarau) pek an si tik ceo ah an hung nung than, tiah langhnak (vision) a hmuh. "Thlarau" asiloah "thaw" (Hebru cun ruah ti a si) hi voi tam nawn te a hman. Ezekiel nih a hmuhmi langhnak ahcun Pathian nih ruh ro bantuk dirhmun ah a ummi Israel miphun kha nunnak a pek than hna lai, a tun than hna lai ti kha, a si. Phundang in chim ahcun, Israel cu miphun pakhat in ser a si than lai timi "ser-thannak" kong a si.

Genesis he lawhnak tampi an ngei. Genesis 1 aa thawkka in Pathian thlarau (thlipi) cu aa chawk ti a si. Genesis 2 ah Pathian nih minung a ser tikah, a hnar in thaw a chuah hnu lawngah nunnak a ngei tiah, kan hmuh. Cu pinah, Adam nih Evi a hmuh tikah hihi pei ka sa in lak sa (flesh of my flesh), ka ruh in lakmi ruh (bone of my bones) a timi hrim zong hi Ezekiel langhnak a hmuhmi he lawhnak a ngei fawn. Genesis nih cun fiang tein Pathian nih van le vawlei a sernak, a bikin, minung a sernak kha a chim. Genesis cu sernak tuanbia a si. Ezekiel nih cun serthannak (asiloah tunmerthannak) kong a chim. Sernak kong veve an chim kan ti ko lai.

Genesis-1

Genesis cu Baibal i a hmasa bik ah a ummi cauk a si. Cun Phungbia Cauk (Genesis, Exodus, Leviticus, Number, Deuteronomy) ah pakhatnak ah chiahmi cauk a si.

Catialtu: Rak chim tawnning ahcun, Phungbia Cauk (Genesis-Deuteronomy) hi Moses nih a tialmi a si tiah ruah a si. Nain, Reformation chan (zabu 16 CE) hnu ahcun catialtu aho dah a si timi ah hna a vun hnok deuh ngai. Tahchunhnak, Genesis 1 le 2 nih sernak tuanbia an chimmi ah dannak a um. Atu ahcun Genesis cu catialtu tampi le caciktu (editor) tampi kutin caan saunawn hnuah a hung chuakmi cauk a si, tiah zumh a si.

Tial caan: Genesis cauk an tial hi, a cunglei ah kan chim bantuk in caan saunawn a rau, tiah an ruah. Cu caah, kum 500 nakin sau deuh a rau, tiah zumh a si. Cucu Israelmi Babylon sal i an taan lio (587-538 B.C.E.) le an luat ka hrawng ah tial hi lim siseh law, an dawhter cio.

Genesis cu: Hramthawknak (beginnings) kong an tialnak cauk a si. Vawlei hramthawknak in aa thawk i, miphun dangdang hna thawknak in, Israelmi hna pale le nule hna hrinnak tiang aa tel. Israelmi an pipu hna tuanbia cu Abraham le a nupi Sarah in an thawk i, Isak le a nupi Rebekah, Jakob le a nupile Leah le Rachel, Jakob fale a simi hna kong in, Joseph kong tiang aa tel.

Phundang in chim ahcun, Genesis 1-11 nih vawlei aa thawknak pawl kong hmanthlak a langhter. Cu ahcun sernak, minung hna sualnak chung i an tlaknak, buanchukcho tlunnak  le Babel innsang an saknak hna an i tel. Genesis 12-50 nih Israelmi hna i an pipu le  kong a chim i, a hleikhun in, Pathian nih an sinah bia a kamhmi (promises) pawl kha a chim.

Pathian cu a hramthawk tein a rak um diam cang. Pathian nih a thami vawlei a ser. Nain, amah tein rak cawlcang dingin a kal tak lo. Pathian cu vawlei tuanbia ah a um peng. Minung tuanbia ah Pathian a cawlcanghnak hna zong a chim. Minung hrim cu Pathian muisam keng in sermi kan si ti kha, Genesis cauk rel cangka in hmuh khawh a si. Cun, Pathian nih a sermi hna (minung le sermi thilnung) hmangin sernak cu a pehzulh. A bikin, a thimmi chungkhar hmangin khamhnak le ser tharnak (new creation) caah pehzulh in rian a tuan.

GENESIS

Nihin thawkin Biaknak-Hmurka ahhin Genesis kong tial in tar ka tim. Genesis hi Baibal chungah a hmasa bik zawn ah a um pinah, Pathian nih sernak rian a tuannak kong, minung cu Pathian nih Amah muisam keng in sermi kan sinak kong le a dangdang theih awk tlak tampi a kan cawnpiaktu cauk a si. Cu caah, Genesis nih a kan cawnpiakmi le Genesis cawnpiakmi kong ah hmuhning tete ka hun tial hna lai. Careltu (nangmah) zong nih "comments" timi a tanglei zawn khi click law, na ruahnak le hmuhning langhter khawh a si ko. Genesis chungin tlawmpal ka vun tar:

Pathian nih van le vawlei ser hram aa thawk tikah, vawlei cu mui zong a ngei lo, pungsan zong a ngei lo. 

Rilipi cu muihnak nih a khuh i ti cungah cun thlipi a hrang. 

Cun Pathian nih, "Ceunak um seh," tiah a ti i ceunak cu a hung um.

- Gen 1:1-3

Cu ti cun Pathian nih minung cu a ser hna, minung cu Pathian he lo in a ser hna. 

Mipa le minu kha a ser hna.

- Gen 1:28

Pathian nih a sermi thil vialte cu a zoh i a lung a si ngaingai.

- Gen 1:31

Khuazing Pathian Thim Hna Usih

CIM Caanhmannak (29th August, 2010)

Bawi Khrih chung ah Zumtu Nu le Pa hna,

Pathian Dawtnak, Velngeihnak le Daihnak cu nan dihlak cung ah hmun tthan ko seh.

Psalm 41:1-3 "Sifak zawn aruat mi cu lunglawm mi asi, harnak chung i a um tik ah Bawipa nih a bawmh lai. Bawipa nih a huhphenh lai i a nunnak kha a zuah lai; ram chung ah lunglawm in a umter lai ia ral hna kut chungah a kaltak lai lo. A zawt tik ah Bawipa nih a bawmh lai i a damter tthan lai."

Thlacam cahnak:

• Missionary hna, kan Pastor te, Khrihfa upa hna le hruaitu hna caah

• Ram ca rianttuan tu upa hna caah

• Ramkip ah thawngtha bia chimnak in rian a ttuan lio mi kan Pa le hna caah

• Ngaihchiat le lungretheih nak a tong lio mi, Mizoram Laimi hna caah

• Ngaihchiatnak, zawtfahnak a tong lio mi hawikom hna caah

• Global Chin Christian Conference, Malaysia tuah dingmi tlamtlin khawhnak caah etc..

Nihin thawngtha bia a kan chimtu cu, Saya Thomas Cung Bik, Philadelphia khua, USA ah PhD (Baibal lei) a cawng lio mi asi. Lunglawmhnak nganpi kan nei. Bawipa nih kan dihlak caah thlachuahnak kan pekpiak ko seh.

(Saya Thomas Cung Bik)

Thawngtha bia kan ihrawm hna hlan ah Ka thinlung mit au ter timi Pathian thangtthatnak hla ngai ta hna usih. Theihternak: (Gmail a hmang mi nih hmanthlak tar mi nan hmu lo kho men. Acung i a sennak khi hmet law hla a chuak lai, asinain, Youtube zohkhawhlo nak hmun na um ah cun, hla na ngai kho lai lo)

Saya Thomas Cung Bik:-

CIM ah thawngtha chimnak caan ka hmuh caah Pathian min ka thangthat! Cun caan a ka petu Saya Ngun Thawng Lian cungah tampi lawmhnak ka ngei.

Salm 144:15 - "An Pathian ah BAWIPA a simi hna cu lunglawmmi an si."

Khuazing Pathian Thim Hna Usih

Laimi hi Pathian thimmi, Pathian aa tlaihmi miphun kan si caah thluachuah tampi kan dong. Vawleicung phung a si caah, harnak le retheihnak phunphun kan ton ko bu ah, thluachuahnak kan rel caan hi a tam deuh ko. Cucu lungfim tein ruah setmat tikah a fiang. Khrihfa kan simi hi mi vantha tuk kan si. Salm catialtu nih cun “an Pathian ah BAWIPA a simi hna cu lunglawmi an si” a ti. Cucu amah nunnak hrim ah BAWIPA cu a Pathian a si caah aa lawmhnak le thluachuah a donmi vialte cungin a chimmi a si. Hi Baibal caang hi a thar in ruat ti hna usih tiah kan sawm hna.

An Pathian ah

Salm catial tu nih "An Pathian ah" a ti tikah thim dingmi tam nawn a um ti kha a fiang. Israelmi hna tuanbia kan zoh tikah caan tampi ahcun miphun dang, ramdang mi he an i tong, an i cawh i, ramdang le miphun dang hna i an zumhmi le an pathian kha an i thim sual tawn. Tahchunnak ah, Israelmi hna cu Izipt saltannak in Moses hmangin Pathian nih a chuahpi hna i, cawhnuk le khuai tizu in a khahnak Kanaan ram lei ah a hruai hna. Zei maw caan ahcun Iziptmi hna kut in luatnak a petu hna Pathian kha hnu ah chit in miphun dang pathian hna kha an tha deuh, an thawng deuh rua tiah an ruah caan a rak um. Kanaan ram an luh ka ah, Joshua nih Israelmi hna cu zei bantuk Pathian dah nan i thim lai, tiah a rak ti hna. Cun, Joshua nih cun "keimah le ka innchungkhar tu nih cun BAWIPA kha kan biak ko lai," tiah a rak ti (Joshua 24:15).

Joshua le chungkhar nih cun an Pathian caah BAWIPA kha an rak i thim. Ramdang mi hna pathian kha, Pathian taktak an si lo ti kha an fiang. Hlaphuahtu nih cun "Sihmanhsehlaw ka zumhmi ka hngalh . . ." a ti bantuk in Joshua le chungkhar nih cun an zumhmi an hngalh. An Pathian cu BAWIPA a si. Kanmah cio zong i hal ve hna hmanh usih. Kan Pathian ah aho dah a si? Kan nunnak uktu ah aho dah, zeithil dah kan chiah? Kan chungkhar ah tah kan Pathian aho dah, zei dah a si? Kan Pathian ah kan chiahmi hi hngalh hrimhrim kan hau. Kan zumhmi zong kan hngalh a hau.

BAWIPA a simi

Salm catialtu nih cun an Pathian ah BAWIPA a simi cu lunglawmmi an si, a ti. Hika ah Lai Baibal Thiang i BAWIPA tiah a hmanmi hi vawlei bawi (lord or master) khi a sawh duhmi a si lo. Israelmi hna an Pathian min a si. Israelmi nih Pathian cu a phunphun in an auh. El Shaddai, El Roi, Elohim ti bantuk in an auhning tampi a um. Nain, an Pathian i pumpak min cu YHWH (Yahweh) ti a si. Israelmi nih Pathian cu a thiang tukmi a si caah, a min hrim cu a thiang tuk i, a min bak in auh cu tih a nung tuk tiah an rak ruah. Cu caah, Cathiang an rel tikah YHWH timi an hmuh paoh ah Adonai tiin an rak rel tawn. Caan a rauh tikah YHWH timi i a aw chuah taktak hi hngalh khawh a si ti lo. Cu caah, a cheu nih Jehovah tiah aw an chuah i, nihin ah Jehovah Pathian kan ti tawn nak khi a si. "Adonai" timi i a sullam cu "ka bawipa" asiloah "bawipa" tinak a si. Cu ti cun Mirang holh in an leh tikah BAWIPA tiah an hun hman. A ngaingai ti ahcun BAWIPA timi nih Pathian i pumpak min kha a huap kho lo.

Mirang nih God an timi khi Laimi nih Pathian tiah kan hman. YHWH timi hi Pathian pumpak min ah hmanmi a si caah, Laiholh in leh kan duh ahcun Khuazing tihi a tha bik ko rua tiah ka ruah. Keimah pumpak in ka hmuhning le zumhning ahcun Khuazing hi Laimi nih Pathian pumpak min kawhnak ah kan hman. Kan Pathian ah Khuazing (BAWIPA) a si ding kha a biapi ngai. Khuazing cu zei bantuk dah a si? Tampi chim ding a ummi chungin tlawmpal kan chim ahcun:

• Van le vawlei le a chung ummi thil vialte sertu cu Khuazing Pathian a si (Gen 1 le 2).
• Minung hi amah muisam keng bakin a kan sertu a si (Gen 1:26-27).
• Salm catialtu (Salm 8) nih a chim bantuk in Khuazing Pathian cu minung kan zawn a kan ruattu le a hnakkar ah a kan tenhtu a si.
• Kan sual tuk lio zongah a kan hlaw siang lo i, a Fapa ngeihcun te hmanh a kan pe siangtu a si (Johan 3:16).
• Kan nunnak ah thluachuah tampi, kan phu lo, kan tawk lo tiangin a kan petu, a kan cawisang tu a si (Salm 23; 36).
• Hi vawlei ah thluachuahnak tampi a kan pek pinah zungzal nunnak a kan petu, ruahchannak a kan petu cu Khuazing Pathian a si (1 Piter 1:3-5).
• Vawilei nih pathian tiah a ti tawnmi hna vialte cungah a ummi, a nungmi Pathian a si (Exod 15:11).

Cu vialte cu a hngalh tikah Salm catialtu nih cun "an Pathian ah Khuazing (BAWIPA) a simi" a tinak hi a si. Phundang in kan chim ahcun, an nunnak uktu ah Khuazing a simi cu lunglawmmi an si, a ti. Kan Pathian ah Joshua le chungkhar bantuk in Khuazing Pathian kan i thim ahcun, Khuazing duhnak kha pakhatnak kan chiah ahcun, Salm catialtu nih a ti bantuk in "lunglawmmi" kan si. "Lunglawmmi" a timi hi phundang in chim ahcun, thluachuakmi tinak a si ko. Kan Pathian ah Khuazing (BAWIPA) kan chiah a si ahcun, thluachuakmi kan si rih lai. Nihin ah Salm catialtu nih amah nunnak i, a tonmi thil cungin a kan cawnpiakmi cu "nan Pathian ah Khuazing (BAWIPA) a si ahcun thluachuakmi nan si" tihi a si. Khoika hmun kan phanh hmanh ah Khuazing Pathian aa thimmi kan si ahcun thlua kan chuak hrim ko lai. Khuazing Pathian aa thimmi le fek tein aa tlaihmi si i zuam hna usih.

Nan umnak cio ah kan biakmi Khuazing Pathian nih in umpi cio ko hna seh!

Kaa lawm.

Thomas Cung Bik

Philadelphia

Theihternak: August 29, 2010 ni CIM caan hmannak kan tarmi a si.

Thlacam

HBC i Sunday School kan rak kai lio ah an rak kan sakpi tawnmi hla ka lung ah a chuak ngai. Thlacamnak cu Pathian nih a theih, cucaah zumhnak in thlacam tuah, ti a si.

Zing thlacamnak, Pathian a theih

Chun thlacamnak a theih

Zaan thlacamnak, Pathian a theih

Zumhnak in thlacam tuah.

Ka Cung I Nan Tuah[lo] A Si

Baibal relnak: Matthai 25:34-40, 41-45

Cun a orhlei i a ummi cu Siangpahrang nih cun a thawh hna lai, 'Nannih, ka Pa nih thluachuah an pekmi hna, ra tuah u. Ra u law vawlei ser ri in nan caah timh a simi pennak cu ra co tuah u. Ka rawl a tam i rawl nan ka pek, ka ti a hal i ti nan ka pek; khual ka si i nan inn ah nan ka tlun ter; puan aih awk ka ngei lo i puan nan ka pek; ka zaw i nan ka zohkhenh; thong ka tla i nan ka len,' tiah a ti hna lai. Khi tikah miding mi hna nih cun, 'Bawipa, zeitik ah dah na rawl a tam i rawl kan in pek, na ti a hal i ti kan in pek, khual na si i kan in tlun ter, puan aih awk ngei loin na um i puan kan in pek, na zawt i kan in zoh, thong ah na tlak i kan in len?' tiah an leh lai. Cun Siangpahrang nih cun, 'Hihi kan chimh hna: Ka unau pakhat khat cungah zeitluk hmanh in sifak le nauta si sehlaw, nan tuahmi thil paoh hi ka cung i nan tuah a si ko,' tiah a leh hna lai."

A cung i kan relmi hi a lettalam hi a hme 41-45 ah hmuh khawh a si. Cu he pehtlai in hrilhfiah le lungfian i zuam a hau: "Ka rawl a tam i rawl nan ka pe lo, ka ti a hal i ti nan ka pe lo; khual ka si i nan inn ah nan ka tlunter lo; puan aih awk ka ngei lo i puan nan ka pe lo; ka zaw i nan ka zohkhenh lo; thong ka tla i nan ka leng lo" . . . "Bawipa, zei tik ah dah na rawl a tam i rawl kan in pek lo, na ti a hal i ti kan in pek lo, khual na si i kan in tlunter lo, puan aih awk ngei loin na um i puan kan in pek lo, na zawt i kan in zoh lo, thong ah na tlak i kan in leh lo?" . . . Siangpahrang nih cun, "Hihi kan chimh hna: Ka unau pakhat khat cungah zeitluk hmanh in sifak le nauta si sehlaw, nan tuahlomi thil paoh hi ka cung i nan tuah lo a si ko" tiah a leh hna lai.

Kan tonmi minung hna kan pehtlaih hna ning hi Jesuh kan pehtlaih ning a rak si ko, tihi kan relmi nih a chim duhmi cu a si. Kan riantuannak ah, kan inn ah, biakinn ah, dawr kalnak ah, hawi sinah, miphun dang sinah, midang cungah kan tuahsermi paohpaoh hi Jesuh cungah kan tuah a si. Jesuh nih a chimmi ahhin thil tampi ruah awk an um:

Ka rawl a tam i rawl nan ka pek: Rawltamnak hi vawleicung minung tampi nih tonmi harnak a si. Laimi zong nih kan ton cuahmah. "Mautam" nih kan Lairam cu a kan den. Mi tampi cu ei awk ngei loin an um. Paletwa ah kum khat deng ka rak um bal. Cu lio ahcun Paletwa peng hmun tamnawn ah an rak paam. A cheu chungkhar cu, an ka chimhnak ah, facang pawng khat kha an chuan i, cu ahcun tuai tampi in an thlak chih i, chungkhar pa nga paruk a ummi nih an ei, an ti. Cucu an thaithawh le zaanriah komh in ni khat ah voikhat an ei. Ei awk a ngei lo, an rak tam. Thinghram te hna ei a rak si. Ka rawl a tam i rawl nan ka pe lo a kan ti sual hnga maw?

Ka ti a hal i ti nan ka pek: Ti halnak hi vawleicung minung tampi nih tonmi harnak a si. Kan vawleipi ah ti hi a tam bik nain, din awk a thami ti belte a tlawn ngaingai. Hmun tampi ahcun dinti (drinking water) an ngei lo. Rili ti khi, a al i din awk an tha lo. Rili cungah ti hal ko hi celh a si lo an ti tawn. Laimi zong ti kan har ngaingai. Nikhat hnu ni khat in kan har chin lengmang. Kan ngakchiat lio i ti a tamtuk nak hmun ah, atu cu ti an um ti lo. Dinti caah phaisa pek a haumi kan um cang. Kan pum ah rawl loin um a ngah hmanh ah, ti lo cun a si kho lo.  Ti hi a herh tukmi a si. Ka ti a hal i ti nan ka pe lo a kan ti sual hnga maw?

Khual ka si i nan inn ah nan ka tlunter: Mi tampi cu tlunnak ding inn ngei loin an um, vawleicung hmun tampi ah. Khual a tlawng tawnmi nih cun tlun-inn a biapit kha hngalh tuk a si. A cheu cu khua dang an phanh tikah tluninn an rak donh hna i, khua chungah riak loin ramtang ah a riakmi zong um a si. Kan theih hngalhmi umnak khua tlawn cu kan tih hrim lo. Tluninn tha i hmuh cu vanthat tuk ah ruah a si tawn. Khual dirhmun i um hi a fawi hrim lo. Nihin ah Laimi zong Malaysia ah, India ah khual kan si. Cun zawnruahnak a ngeimi ram hna nih an ram ah tluninn an kan pek. An kan zohkhenh, zei tluk in dah a sunlawi, tluninn tha i hmuh tikah. Khual ka si i nan inn ah nan ka tlunter lo a kan ti sual hnga maw?

Puan aih awk ka ngei lo i puan nan ka pek: Thilpuan hi kan nunnak ah a biapi bik a si lo nain a biapi tukmi a si. Thilpuan loin kan um kho lo. Lumnak a kan pek. Ningzahnak in a kan khamh. Cinnak in a kan luat ter. Minung zong zoh a kan remter. Mitkuh thaw tein a kan hngilh ter rih. Hika ah puan ti tikah kan i hrukaihmi pawl, kan i thonhmi pawl, kan hmanmi thil kha a chim duh. Kan pum cungah zohchia loin le lum tein a kan huhtu puan ngeih cu a sung tuk. Kan thilpuan hrukaih ding a tet tikah a thar cawk kan hau. Kan i cawk kho tawn lo; cu tikah cawkpiaktu kan ngeih ahcun mi vantha taktak kan si. Laimi nih cun kan fian ngaimi thil sining a si ko. Puan aih awk ka ngei lo nain puan nan ka pe lo a kan ti sual hnga maw?

Ka zaw i nan ka zohkhenh: Zawtfahnak hi thihnak tiang a kan kalpi tawn tu a si. Zawtfah tikah kanmah tein zei thil hmanh kan i tuah kho ti lo. Bawmh kan hau. Sii dinh le hramh kan hau. Thlacampiak kan hau. Thazaang pek kan hau. Zawtfah caan i hramtu le zohkhenhtu ngeih hi a sung tuk hringhranmi a si. Mah te lawng, hramtu ngeih lo ruangah, aho theih lo in, a nunnak a liammi an tampi. A cheu cu khual lam ah a si caah, hramtu le zohkhenhtu nih hmuh manh loin an nunnak a liam. Cun kan damlo, kan zawt tik i an kan zohkhenh tikah kan i lawm tuk. Ruahchannak a kan ngeih ter fawn. Sibawi tha nih zohkhenh le tlop hrim ahcun i lungsi tuk a si. Ka zaw i nan ka zohkhenh lo a kan ti sual hnga maw?

Thong ka tla i nan ka len: Vawleicung ahcun, a tlangpi in, thonginn cu misual tiah ruahmi hna chiahnak hmun a si. Cu bantuk hmun i va kal cu aho hmanh nih duh a si lo. Mah chungkhar mi an tlak hrim ahcun ningzak tuk ah ruah a si. Mi hmai kan khap lo. A cozah nih nainganzi ruangah thlakmi cu phun dang a si hnga. Palhnak tuah lo nain thonginn phanh cu phundang a si. Nain, mah nih palhnak tuah ruangah thonginn phanh cu a zoh a chia tuk hringhrang. A zei bantuk ruangah thonginn phanh a si zong ah, lengtu a ngeimi thongtla caah cun thazaang a si. Ruahchannak a ngeihter. Thong ka tla i nan ka leng lo a kan ti sual hnga maw?

A cunglei pawl nih an langhtermi cu nitin kan nunnak ah, hi vawleicung ah kan tonmi thil sining le harnak kha a si. Jesuh nih cun cu bantuk dirhmun ka dir lio ah, nan ka ton i, nan ka bawmh tiah, a ti. Cu nih a langhtermi cu nifatin kan hmuhtonmi hna minung ah Jesuh ton khawh a si. Phundang in kan chim ahcun, kan minung hawi (zei bantuk minung an si hmanh ah, zei bantuk hmun a si hmanh ah) cungah kan tuahmi cu Jesuh cungah kan tuahmi a rak si. Kan relmi cacaang ahcun minung phun hnih kan hmuh hna: Jesuh cungah thil tha a tuahmi le Jesuh cungah thil tha tuah a tlolhmi tiin. Kannih tah zei bantuk phu ah dah kan um i, zei bantuk phu i um dah kan i thim awk a si?

Theihternak: January 17, 2010 ni TIM ah ka chimmi a si.

Biaknak-Hruaitu

Kan chan tiluan nih a kalpimi a si caah, mi tampi cu online ah caan kan hmang. A tlawm bik ah, email tal cu kan kua i, kan check. Caan kan ngeih deuh caan ah website, blog le facebook ti bantuk ah caan kan hmang. Cun thil pakhat khat kong theih le hngalh kan duh tikah online ah cu kong he pehtlai mi cu kan kawl. Mirang in tialmi ca tampi cu online ah hmuh khawh a si. Sihmanhsehlaw, Lai holh tein tialmi cu a tlawm ngaingai rih.

Tuni cu kaa lawm ngai. Aruang cu, Luther Seminary ah Pastoral Leadership lei in PhD a tuah cuahmah mi ka hawipa Saya Hrang Hlei nih "Biaknak-Hruaitu" tiin blog a thawk caah a si. A blog ah aa timhmi cu a tanglei bantuk in a tial:

Biaknak le hruaitu kong zuam caan i lungchuak bia tial nak ca ah ser mi a si. Cun, mission le theology lei i research tuah ning kutken pawl zong tial/tar nak ca ah a si fawn. Cu hlei ah, biaknak he a pehtlai mi vawlei thawng dang dang zong tial nak ca ah ser a si.

"Zumhnak Nung" timi kong zong a tial i, a tar cang. A tha ngaingai. HIKA ah a um i, rak leng cio hmanh u, hlawknak tampi an pek hna lai.

Zei Tin Dah Na Zuam Ve?

CIM Caanhmannak (15th August, 2010)

Bawi Khrih chung ah Zumtu Nu le Pa hna,

Pathian Dawtnak, Velngeihnak le Daihnak cu athar in kan dihlak cungah hmun tthan ko seh.

Psalm 116:5-7 "Bawipa cu velngeimi le mittha a si, kan Pathian cu mi zaangfah thiammi a si. Bawipa nih a awlok a chongmi kha a huhphenh hna, ttihnung chung i ka um tikah a ka khamh. Bawipa cu ka cungah a tthat caah, maw ka nunnak, hnangam tein um ko."

Thlacam cahnak:

• Missionary hna, Pastor hna le Khrihfa upa hna rianttuan nak Caah

• Atu lio ramkip ah, Zumhnak lei ah kan Pa le hna an rianttuannak caah

• Norway ram ngaihchiat nak tong mi kan Laihawi chungkhar hna caah

• Ram le miphun ca rianttuan tu hna caah

CIM caanhman nak tiin thawngttha bia kan thlah tawnnak hi, thawngtha bia chimtu ding ah kan sawm mi hna an irelrem khawhlo caan hi a tam ngai tawn. Ram kip ah a um mi lawngte kan si hna caah, saduhthah asikhawh lo caan hi a um ttheo. Nihin thawngttha bia chimtu ding zong relrem lo nak ruang ah asi ttheo lai, caan a hman khawh tthan lo caah, keimah nih ka rak ttial tthan.

Thawngtha bia kan ihrawm hna hlan ah HIKA hla hi ngai ta hna usih.

Zeitin dah naa zuam ve?

II Tim 4:7 "Tlik zuamnak ah khan ka tha a dihumnak in ka chuah cang, a dongh tiang khitkhet in ka tli cang, zumhnak kha fek tein kaa tlaih zungzal".

Kan Bawipa kan ton tik ah hin, 'Bawipa, vulei ka um lio ah rian ngan pi ka ttuan, Ministry nganpi ka tuah, ka Khrihfa bu ah mi 10,000 an um, ka nunchung ah mi tampi nangmah sin ah ka hruai hna etc'.. ti hi kan ichim cio ding asi te lai tiah ka ruat lo. Billy Graham nih cun, ka bawipa ka ton tik ah, ka fa na rian na liim tiah a ka ti te ding lawng hi kaa ruahchan tiah ati.

1992, Barcelona Olympic lio meter 400 tlik zuam nak ah aa zuam ve mi Derek Redmond cu hmaisuang asi i pakhatnak asi ttheo lai tiah mizapi nih an zumh ngai lio ah, meter 250 nak tluk hrawng ah khin a thahri aa hliam caah atlu i hawidang nih an lonh dih tthan. A celh na lo in a tho tthan i, a kekhat in a tli. Cu lio ah cun, zohtu mipi lak in a pa a hung chuak zau i Derek cu a kuh i, ka fa idin cang ko tiah a von ti. Silo kapa, a dih tiang ka tli lai tiah aleh. A pa nih a kuh pah bu in a tlik pi i a dongh tiang. Tlik zuamnak ah sung hmanh seh law, zuam duhnak lungput a neihmi nih mizapi thinlung a khoih tuk caah azohtu mipi 65,000 nih an dir piak i kut an bengh piak. Olympic Lungput diktak tiah an ti i, Vuleicung tlik zuamnak tuanbia vialte lak ah mintthatnak rotling ah a cang thai. HIKA hin zoh. Hi tuanbia nih hin kan Bawipa nih a kan fialmi rian cio a dongh tiang kan ttuan abiapit nak zong a langhter ngai tiah ka ruah.

Kan miphun chung ah hin zeituahnak hmanh ah, kan chimrel nak aw a than tluk in rianttuan taktak nak ah kan ibiatak tawn lo ning hi hmuh khawh ngai asi tawn. Kan ibiatak tawnlo pin ah, adongh tiang ttuan kan huam tawn lo mi hi thil poi ngai asi fawn. Physic phung pakhat nih a ti mi cu, 'Adih tiang na ttuan lo mi, naa tinhnak hmun tiang na phanh pi lo mi rian cu, rianttuan lo bantuk asi' tiah a ti.

Khatleikam i kan ruah chap asi ah cun, Biakinn chung i thlacam hna a huam ngai mi bantuk i um, a thlarau ngai mi bantuk i um ttung i, alenglei ah ningcang lo i khuasak hman kha Khrihfa deu na si tiah ti khawh asi. Hawidang he ichawnh biak tik ah mittha ngai bantuk i um ko nain, innchungkhar ah nupi velh, hrocer hman hna kha Khrihfa deu ziaza asi. Khrihfa sinak cu, kan nunning i nunzia dawh hna tu hi an si tawn. Cu, nunzia ttha hna he lawng in kan Bawipa nih ttuanvo a kan khin mi hi ttuan khawh an si.

Bawipa rianttuannak hi, Pastor le Evangelist bantuk i phungchim nak lawng hi kan ruah ding asi loh. Kan umnak hmun cio, kan zawn chuak mi cio tu i zumhtlak te i ttuan tu khi an si. Phunciar nak le i elhnialnak tel lo tein ttuan tu kha a kan fial. ( Filipi2:14) "Zei thil nan tuah poh ah minung caah siloin Bawipa caah ka ttuan ti lungput ngei in, nan lungthin dihlak in ttuan uh" (Kolose 3:23). Cucaah cun, atu lio i na ttuan cuahmah mi rian hna hi lungthin tak le ibiatak nak he na ttuan maw? ka ttuan maw? ti khabia kan ihal nak asi awk asi! Cun, cu kan rianttuan nak cio cu, zeibantuk lungput he dah kan ttuan ti zong kan idah a hau fawn!

Thawngttha bia chim ding ah Pathian nih Paul cu a kawh bantuk in a rianttuan nak ah lungthin umek in rian a liim tiang a ttuan. Bawipa nih a kan kawhnak hmun ah kan nih cio teh zeitin dah kan ttuan ve hna?

Careltu nan dihlak cung ah Bawipa lawmhnak, hnangamnak le daihnak um hram seh.

Upatnak he,

Ngun Thawng Lian,

Japan.

*(Hmanthlak tar mi hi gmail na hman ah cun hmuh khawh lo a um kho. Youtube zoh khawh lonak hmun i na um sual ah cun, hika ti bantuk zawn khi zoh khawh le ngaih khawh an si lo)

Theihternak: August 15, 2010 ni CIM caan hmannak kan tarmi a si.

Bawipa Rian Maw Kan Tuan Taktak, Zeidang?

CIM Caanhmannak (8th August, 2010)

Bawi Khrih ah Zumtu u le nau hna,

Kan Bawipa Pathian min thangtthat si ko seh. Pathian dawtnak, velngeihnak le daihnak cu zumtu dihlak nan cung ah hmun tthan ko seh.

Psalm 27:1 "Bawipa cu ka ceunak le ka khamhnak asi; ahohmanh ka ttih hna lai lo. Bawipa cu a ka hupphengtu ralhruang asi, ka thin a phang lai lo".

Thlacam cahnak:

• Kan ramchung ah zalonnak dik hmuhnak caah
• Missionary hna, Pastor le Evangelist hna rianttuannak caah
• Umnak cio Khrihfa Upa hna le chungtel chungin damlo le harnak a tong mi hna caah
• Ngaihchiatnak atong lio mi hawikom hna caah

Thawngttha bia kan iruah hna hlan ah 'Four Days late' timi Pathian thangtthat nak hla ngai ta hna usih.

Bawipa Rian maw kan ttuan taktak, zeidang?

(Jer. 18:1-15) Um sertu na si, kei tlak ka si!

Greek mifim pa Plato nih hruaitu phun 3 kong ah hitin a chim.

1. Hmuhnak lei lawng a duhmi ( Lovers of gain)

2. Hmaizah upat lawng a duh mi ( Lovers of honors)

3. Fimnak a duhmi ( Lovers of wisdom)

Hi hna lakah, Fimnak aduh mi le Fimnak a kawl mi hruaitu lawng hi hruaitu ttha le hruaitu taktak ding ah a tlak mi an si ati.

Ahopoh nih a pa-3 nak asi mi Fimnak aduhmi le a kawl mi hruaitu ka si ti hi lungchung te in iruah pah cio asi men ko lai nain, kan nunning hi ttha tein izoh tthan hna hmanh usih!, kan iruahning, ihmuhning cio le kan sining hi adang pi an si lengmang tawn hna.

Fimnak cu Thluaktthat nak ( Intelligence) le hngalhtamnak (Knowledge) sawhsawh an si lo i Pathian nih thiil umtu ning a hmuhning tu khi asi deuh (Wisdom is God's view of a situation) tiah Khrihfa upa Lee nih a chim. Hi tihin a vun pehchap rih, Fimnak a duhmi hruaitu hna cu Upatnak le Rumnak duh ruang ah lungthawhnak an nei ballo i, an lungthawhnak tu cu Pathian duhnak asi ti an theihnak ruang tu ah asi ati. Cu caah cun, zei kan tuahnak cio poh ah, lungthawhnak a kan neihter tu le cu kan lungthawhnak nih aa timh mi hi Pathian duhnak ( Will of God) asi hi arak biapi tuk mi asi.

A herhnak hmun in ttuan ( Serving from the felt needs)

Nithlak lei khuaruat thiam tampi nih an kan cawnpiak tawn mi cu, thiamnak neihmi( Talents) in Bawipa rianttuan nak kong hi asi tawn. Na thiamnak kha Bawipa caah hmang tiah an chim i a ttha tuk kan ti cio. Asinain, hi zawn ah an hrelh rua tiah ka ruah mi cu, Khirhfa bu chung ah, Khrifa bu nih a ka herh tiah kan iruahnak zawn (or) Zapi nih an herhnak asi ttung i a ttuantu an um lo or izat lo etc.. nak hmun in Bawipa caah rianttuan hi a biapi deuh tiah ka ruah.

Khihfa bu pakhat ah naa pumpe hnga nain, cu Khrihfa bu ah cun, tthudan remh tu, inn phiaktu maw etc.. ruah cio ah cun a tam ngai ko lai, mah bantuk an um lo tiah na hmuh tik i aho fial chom ruang ah si lo in, nangmah te i naa ot nak kha bawipa nih an cohlan piak nak arak si tawn. Cun, Guiter tum thiam ngai mi na si nain, nan Khrihfa bu chung ah Music lei hruaitu an tling dih cang i, nang na ca i hmun a um ti lo tik ah, na thiam nak le Bawipa caah hman ve na duh fawn ttung ah cun, Music hruaitu dang hna kha lan va timh si loin, nan Church i mino pawl hna music cawnpiak hna kha Pathian nih an duhpiak nak asi kho men, midang nih an rak tuahrih lo i, aherh tiah na hmuh ah cun. Acunglei i, langhter ka duhmi cu, mibu kan tthut to tti nak ah hin, Lu lei si lawng kan hriar mi asi ah cun, buainak lengmang nih a kan don ko lai. Asinain, Khrihfa bu nih a kan herhnak asi tiah kan iruahnak hmun in Bawipa rian kan ttuan ah cun, hmunkhat zong ah kan um tti kho lai i Bawipa rianttuan tu ttha kan si lai tiah ka ruah. Greek mifim pa Anon bia in ka bia ka dongh ter.

"Vuleicung ah hnawm a um loh, a umnak a hman lo ruang ah asi".

Ramkip um mi Lai Khrihfa bu kan dihlak cio Bawipa nih a thlachuahnak he kan umpi cio ko seh. Amen,

Upatnak he,

Ngun Thawng Lian,

Japan.

Theihternak: August 8, 2010 ni CIM caan hmannak kan tarmi a si.

Lairam Caah Moses Kawhnak

Baibal relnak: Exodus 3:5-12

Nihin cu Global Day  of Prayer for Burma ni a si. Kawlram caah zumtu paoh nih lungthin khat in Kawlram caah le Kawlram chung i a ummi miphun hna caah, Kawlram in ramleng ah a zaammi hna caah, thlacam ni a si. Kawlram nih zalonnak a herh. Zalonnak taktak a pe khotu cu Pathian a si. Pathian nih a tuah khawh ko tihi kan zumhmi cu a si. Nihin ah ruahti dingin chim ka duhmi cu Exodus 3 ah kan hmuhmi Pathian nih Moses a kawhnak (the Call of Moses) hi a si.

Lairam caah Moses Kawhnak

Exodus 3 hi Moses kawhnak tiah ti a si tawn. Moses le Pathian an i tonnak a si. An i tonnak hmun hi kan Baibal nih cun Horeb tlang ah a si tiah a chim. Moses cu Izipt ram in a zaam i Midian tlangbawi Jethro te sinah a um. Nikhat cu a nupi pa Jethro satil pawl a cawngh lio ah Midian ram tlang pakhat a phan. Cu ahcun burbuk a alhmi kha a hmuh. Zei dah a si hnga tiah a va zoh tikah burbuk cu a rak kaang tak fawn lo. Burbuk chungin Pathian nih a chawnh.

I

"Ra nai deuh ti hlah. Na kedan kha i phoih, na dirnak hmun kha hmun thiang a si. Kei cu na pa i a Pathian, Abraham Pathian, Isak Pathian, Jakob Pathian kha ka si" (Exod 3:5-6)

Pakhatnak, Pathian nih Moses a ton tikah na umnak hmun cu hmun thiang a si caah "na kedan i phoih" tiah a ti. Pathian nih Moses cu a miphun hna Izipt ram in chuahpi dingah tuanvo a pek. A hmasa bikah, Pathian nih a fialmi cu a kedan i phoih kha a si. A thiang lomi thil phoih ding kha a fial. Aruang cu, Pathian a umnak hmun paoh cu a thiangmi a si. Khrihfami nih cun khoika kan um hmanh ah Pathian cu a um ko; Pathian nih a kan umpi kan ti. Nain, Pathian umnak cu hmun thiang a si i, thurhnomh ding a si lo ti kha kan philh theo.

Vawlei cung upa le bawi kan ton hnik hna tikah, asiloah zung ah maw, a leng ah maw kan chuah hnik tikah, ti kan i kholh i thiang tein um kan i zuam. Kan thil ah a thami le a thiangmi kan thim i, kan i hruk. A cheu nih zihmuih kan i thuh, kan i toih rih. Muar nawn piin kan um ahcun, kan tonmi minung lung kan tong lai lo, phundang in a kan hmuh lai, a kan zohchuk sual lai, ti kan phang. Hihi thil tha an si ko. Bia i hal awk a ummi cu: Pathian ton kan timh tikah, kan pum i a ummi, kan nunnak ah a ummi a thiang lomi kan phoih ta maw? Pathian lung a tling sual lai lo, kan nunning hi ti kan phang ve maw? Pathian cu a thiangmi a si. Hla ah kan sak tawnmi cu "A Thiang, A Thiang, A Thiang" (Isaiah 6:3) ti kha a si. Pathian cu a thiangmi, a liannganmi a si.

Cun, Moses sinah aa phuangmi hi kan pupa hna zong nih an biakmi Pathian, nihin tiang lam a kan hruaitu a si. Kan Pathian a si. Tleicia kan pa Rev. S. Van Hre nih thla a cam tikah, "Sang Ling Pathian, Sang Fen Pathian, Nawl Tling Pathian, kan biakmi Khuazing" a rak ti tawn. A hman tuk hringhran. Kan pupa hna nih an rak biakmi Pathian cu nihin ah kan Pathian a si thiamthiam. Cu Pathian nih cun "na dirnak hmun kha hmun thiang a si" tiah a ti.

II

BAWIPA nih cun, "Zei tluk in dah ka mi hna nih Izipt ram ah temh innak an huah ti kha fiangte in ka hmuh cang; a hremtu hna nih an cung i rian fak an khinh hna ruang i bawmhnak hal in an ainak kha ka theih. An nganfahnak cu ka hngalh dih cikcek. Izipt mi hna sinin chanh i a vawlei a thami le a hmun a kaumi ram i annih cu kalpi awk ah ka rung tum cang . . ." (Exod 3:7-8)

Pahnihnak, Pathian nih Moses cu hmun thiang ah na dir caah na kedan i phoih tiah a fial. A thiangmi Pathian nih Moses cu "ka mi hna nih Izipt ram ah temh innak an huah ti kha fiangte in ka hmuh cang" tiah a chimh. Israelmi hna Izipt mi nih an hrem hna, rian hrang an tuanter hna, harnak phunphun an pek hna. Cu vialte cu Pathian nih fiangte in ka hmuh cang a ti. Mi nih chimh ruang sawhsawh ah, a si ngai an tem in ngai tung lai, ti sawhsawh i chimmi phun a si lo. Fiangte in hmuhmi kha chimmi tu a si.

Pathian nih a peh rihmi hi a biapi ngai. Izipt mi hna nih an hrem hna ruang i "bawmhnak hal in an ainak kha ka theih" a ti. Phungdang in kan chim ahcun, Israelmi hna nih harnak chungin Pathian sinah thla an camnak kha Pathian nih a theih. Pathian sinah bawmhnak an hal tikah Pathian nih a theih piak hna. Pathian hi a hna chetmi a si lo; a mi hna nih a sinah an au tikah tha tein a ngaih i, an harnak tiang zong fiangte in a hmuh piaktu a si.

Pathian nih a peh rih. "An nganfahnak cu ka hngalh dih cikcek" a ti. Israelmi hna nih an tuarmi nganfahnak kha Pathian nih a hngalh. Hika ah "hngalh" timi hi Hebruholh cun yada' ti a si. A sullam cu theihhngalh tinak a si. Theih-hngalh ti tikah thuk ngaiin hngalh ti sullam a ngei. Theih sawhsawh a si lo; fiangte in le thuk ngaiin hngalh kha a chim duhmi a si. Pathian nih Israelmi hna an nganfahnak cu "ka hngalh dih cikcek" tiah a ti. Hika i "cikcek" timi nihhin sullam thuk ngai a ngeih. A tan tim lawng hngalh khi a chim duhmi a si lo. Tha tein, fiangtein, thuk ngaiin hngalh, hngalh awk a simi vialte hngalh dih kha a chim duhmi a si. Israelmi hna nih an tonmi paoh Pathian nih a hngalh piak dih hna ti kha a lang.

Pathian nih an nganfahnak a hngalh cikcek tikah a um sawhsawh lo. A mi hna caah thil tha tuah dingin "ka rung tum cang" a ti. Hika ah Pathian le minung kan i dan tawnnak cu a si. Minung nih cun midang harnak kan theih le kan hngalh tikah kan zaangfak hna; nain zei tuahpiak hna loin kan um tawn. Pathian nih cun Israelmi hna i harnak le nganfahnak a hngalh tikah an harnak le nganfahnak in chanh hna ding kha aa tim.

Nihin ah kan cozah thatlo ruangah Kawlram cu vawleicung ram chia bik hna lakah aa tel. Harnak le sifahnak, temh innak le nganfahnak, sivanghnak le awlokchonnak phunphun in kan khat. Mizapi cu an tuar hringhran. Khrihfami nih cun kan biakmi Pathian sinah kan ram caah thla kan cam. Kan miphun hawi hna nih luatnak an hmuh nakhnga thla kan cam. Kan cozah aa thlennak hnga thla kan cam. Kan retheihnak chungin kan i phuah khawh nakhnga thla kan cam. Moses le Pathian an i tonnak nih fiangte in a kan chimhmi cu Pathian sinah kan phuanmi hi a lak a si lo, santlai lo ah aa cang hrimhrim lai lo, tihi a si. Kan Baibal nih a kan cawnpiakmi cu Pathian cu hremmi hna, sifak santlai lo hna, mi nih zomhtaihmi hna, midang nih penchuah mi hna a bawm chantu, an lei ah a tangtu Pathian a si tihi a si.

Nihin ah Global Day of Prayer for Burma tiin Kawlram caah vawleicung hmun tampi i a ummi Khrihfa hna nih thlacam a si. Hi thlacamnak hi Pathian nih a kan theih piak hrimhrim lai. Cucu kan chim khawh nakcu Israelmi hna an aunak, an thlacamnak a rak theihpiak hna caah a si. Israelmi nih an rak biakmi Pathian cu nihin ah kan biakmi Pathian hi a si. An i dang lo. Cu caah, ngol loin thla kan cam lai. Pathian nih kan thlacamnak a lak ah a siter hrim lai lo.

III

"Israelmi an ainak kha ka theih cang i Izipt mi nih zeitluk in dah an hrem hna kha ka hmuh. Atu cu nangmah kha  Faraoh sinah kan thlah lai i ka mi Israel mi cu Izipt ram in na chuahpi hna lai" (Exod 3:9-10)

Pathumnak, Pathian nih harnak a tongmi, Israelmi hna luatnak dingah anmah chungin Moses kha a thim. Tuanvo a pek. Pathian nih vawleicung ah khamhnak rian a tuan tikah, minung lila kha a hman tawn hna. Moses tuanbia kan zoh tikah Moses cu Izipt ram i nganfahnak a tuarmi Israelmi (Hebru ti zong ti an si) nuva nih an hrinmi fapa a si. Faraoh nih a thah sual lai ti phanah bawm chungah an sanh i tiva ah an fenhter. A tawinak chim ahcun, Faraoh fanu nih a hmuh i, aa cawm. Faraoh fanu nih aa cawmmi a si nain, Hebrumi (Israelmi) a si kha a hngalh peng. Israelmi hna zong a va leng tawn hna. Midian ram i a zaamnak aruang zoh tik zong ah a miphun hawi a simi pa a chanh caah a si.

Hika zawnte hi ruah ti hna dingin chim ka duh. Moses nih Hebru miphun a si a philh lo. Vawlei sining in thil thatha a co ko. Sihmanhsehlaw, a sining aa philh lo. A miphun hawi hna tuarinnak a philh lo. Faraoh fanu nih aa cawm. A duhmi paoh a tinco khawh ko. Moses dirhmun le nihin ramdang a phanmi Laimi tampi i kan dirhmun hi aa lo ngai tiah ka ruah. Siangpahrang fanu nih cawmmi cu kan si lo nain, ram tha ah kan phan. Hawi nih an tuahmi thil tampi tuah kho dirhmun ah kan hung um. Malaysia kan phanh lio kha Moses tiva i bawm chungah a um lio, ka lawhter ngai. Cun Moses cu Faraoh fanu nih aa char. A cheu cu US a cozah nih a kan char. A cheu cu Australia a cozah nih a kan char. A cheu cu Norway le Denmark cozah hna nih an kan char. An kan cawm. Kan miphun hawi hna, harsa ngaiin kan ram ah an um lio ah, kannih ram thatha i kan phanh hi zeiruang ah dah asi ti kan ruat bal maw? Pathian nih a duhnak tah zei a si hnga, kan ruat bal maw?

Izipt mi sal ah a taangmi hna nih luatnak an hmuh nakhnga Moses cu Pathian nih a rak hman duh caah Faraoh fanu hmangin a rak cawisan. Hawi hmuhmi a rak hmuh khawh. Hawi theih a rak theih khawh i, hawi hngalh a rak hngalh khawh ve. Cucu Pathian nih Israelmi hna luatter a rak duh hna caah a si, kan ti ahcun kan palh lai lo. Baibal thiamsang Terence Fretheim nih cun Pathian nih hi vawleicung ah rian a tuan tikah minung (agent) a hman peng, a ti. Jesuh Khrih pumsa in vawlei ah hrin a si zong cu, Pathian nih minung sining in hman a duh caah a si. Nihin ah ram tha tha ah kan phan. Kan rethei ko kan ti bu ah, kan ram i a taangmi miphun hawi sinah cun kan sining hi a tha tuk rih. Pathian nih kan miphun luatnak caah ram tha ah a kan phanhter ti hi philh hrim lo ding a si. Laimi nih nganfahnak le harsatnak in kan luatnak dingah Laimi Moses kan si ko. Pathian nih "Izipt ram in na chuahpi hna lai" tiah fial kan si.

Moses nih khan Pathian cu, "Faraoh sinah va kal i Israelmi Izipt ram in chuahpitu ding ahcun kei cu ka tlak lo," a ti (Exod 3:11). Pathian nih a pekmi tuanvo a ruah tikah Moses nih "ka tlak lo" a ti. Laimi caah, kan khua le ram caah, Moses kan si, kan ti tikah keimah nih cun zei dah ka tuah khawh lai, zei hmanh thiam le hngalhmi ka ngeih tung lo, kan ti khawh men. Nihin kan dirhmun kan phanh khawhmi hi Pathian nih midang caah hman a kan duh caah a si tihi philh hna hlah usih. Moses cu Pathian nih a thawh i, "Keimah nih kan umpi lai i keimah nih nangmah kha kan thlah ti cu hi nih hin a langhter lai. Cucu zeidah a si lai ti ahcun, Izipt ram in na chuahpi hna tikah khan hi tlang ah hin nan ka biak lai," a ti.

Moses nih Pathian tuanvo pekmi a cohlan i, a zulh tikah Israelmi cu Izipt saltannak chungin a chuahpi khawh taktak ko hna. Moses a thil ti khawh ruangah si loin Pathian nih a hman caah a si. Pathian nih tuanvo a pekmi a tuah caah a si. Zei tluk in kan ngeih, zei tluk in thil kan theih le kan hngalh ti nakin zei tluk in dah Pathian caah, kan miphun caah kan sian, kan pum kan i pek duh timi kha a biapimi cu a si. Israel miphun caah Pathian nih anmah miphun chungin Moses a hman. Lai miphun caah Pathian nih kanmah Laimi hman a kan duh ve hrim ko lai.

Nihin Global Day of Prayer for Burma kan hman ni ah, Kawlram caah, a hleice in Lairam caah, Pathian nih Moses bantuk in hman a kan duh tihi Exodus 3 nih a kan cawnpiakmi a si. Moses nih a biakmi Pathian cu nihin kan biakmi Pathian a si ko. Kan Pathian cu a thiangmi a si caah, kanmah cio zong hman awk a tlakmi kan si nakhnga nunzia thianghlim ngeih kan i zuam ding a si. "Na kedan i phoih, na dirnak hmun kha hmun thiang a si." Cun, thla kan cammi hi a lak a si lo, Pathian nih a theih ko. Cu caah, thlacam hi kan ngol lo ding a si. Kan cam peng ding a si. A fale hna nih kan aunak cu Pathian nih a theih. Salm catialtu nih cun Pathian cu "a ngu bal lo, aa hngilh bal lo" a ti (Salm 121:4). Israelmi hna luatnak caah Israelmi chungin Moses cu Pathian nih a thim i, a hman. Kawlram nih luatnak a hmuh nakhnga, Kawlram mi Pathian nih a hman lai. Lairam ah luatnak, damnak, le thanchonak a um nakhnga Laimi, nangmah le keimah, Pathian nih hman a kan duh tihi Exodus 3 nih a kan cawmpiakmi cu a si. Pathian sinah bawmh kan hal lai i, kanmah zong hman khawhmi si kan i zuam lai. Cun Pathian nih a kan umpi lai i, kan ram aa thleng lai, a dam than lai.

Theihternak: PBBC ah March 14, 2010 ni ah ka chimmi a si.

Pathian He I Pai Usih

CIM Caanhman nak (11th July 2010)

Bawi Khrih chung ah Zumtu nu le pa hna,

Thihnak in a tho tthan mi kan Bawipa Jesuh Khrih dawtnak, velngeihnak le daihnak cu chungtel dihlak nan cung ah hmun tthan ko seh. A cancan ah CIM caan hmannak kan thlah kho tawn lo. Thla 1 chung ah nihin kan thlah khawh tthan. Thlacamnak in a kan bawm tawn tu hna nan dihlak cung ah lawmhnak kan nei. Thlacam nak in khat le khat ithei leng mang hna usih.

Psalm 128:1,2 "Bawipa a ttihmi cu mi lunglawm an si, a nawl a ngai mi cu mi lung lawm an si. Rian na ttuan tik ah nangmah pawcawm nak khim na hmuh lai i na lung aa lawm lai i khua aung na pem lai."

Nihin CIM caanhman nak ah thawngttha bia a kan chimtu cu, Rev. Tial Lian, Texas Chin Baptist Church, USA ah Pastor a ttuan lio mi asi. Lunglawmhnak nganpi kan nei. Kan dihlak caah, Bawipa nih thlachuahnak kan pek piak ko seh.

Thawngtha bia kan ihrawm hlan ah HIKA hla te hi ngai ta hna usih.

Rev. Tial Lian:

PATHIAN HE I PAI U SIH (Genesis 32:22-29; Matt. 5:4)



Vawlei cung tuanbia roling le tuanbia dawh a si mi kan Bible ca chungah kan hmuhmi cu Jakob le Esau tuanbia a si.Gen.25:27-28 ah Esau cu sakah thiam mi a si, ramvaih a duh ngai mi a si, sihmanhsehlaw Jakob cu mi dai mi　holh lo, inn lawng i a um mi a si tiah a ti. A pa Isak nih Esau cu a dawt deuh, zeicahtiah a sa kah mi sa kha a ei lengmang, sihmanhsehlaw a nu Rebekah nih Jakob kha a dawt deuh ve, tiah kan hmuh.



Nikhat cu Jakob nih Esau cu a hlen caah a pa Isak nih thluachuahnak vialte cu Jakob a pek dih.Esau nih a pa sinah, "Ka pa, thluachuahnak cu pakhat lawng maw na ngeih ko? Kei zong ka pe ve ko," a ti i fakpi in a tap.Isak nih cun a thawh i, "Vawlei　rumnak na caah a um ti lo, van dap na caah a um ti lo. Na vainam in na nung lai i na nau sinum na si lai," a ti. A pa nih Jakob kha thluachuahnak a pek caah cun Esau nih Jakob cu a huat i a lungchung in, "Ka pa cu va thi deng cang kaw, a zunngaih kan liim cun Jakob cu ka thah lai," tiah a ti.Cucaah Jakob cu a nu nih a ta Laban sinah Haran khua ah a zam ter.



Laitlang i Pastor ka tuan lio ah an ka hal tawn mi cu, " Zeicahdah Pathian nih Jakob cu thluachuahnak a pek i Esau cu a pek lo," ti hi a si. A u a hlengtu Jakob tu cu Pathian nih thluachuahnak a pek ti kha a si. Esau nih Jakob ton awkah aa thawh i mi　400 aa ratpi hna tiah kan hmuh (Gen.32:6). Jakob cu a thin a phang tuk hringhran. Sihmanhsehlaw a tuah hmasa bik mi cu
" Pathian sinah thla a cam" (Gen.32:9-12). Cu hnuah a u Esau ton awkah aa thawh. A u Esau caah laksawng a thim hna:　Meheh pi 200 le meheh tum 20, tuu pi 200 le tuu tum 20, hnuk sur lio mi kalauk 30 an fale he, cawpi 40 le cawtum 10,　laa pi 20 le laa tum 10 an si.Hi vialte hi laksawng ah a kuat.



Jakob a lungput ka uar ngai mi cu, a u Esau kha " Ka bawipa" a ti i amah kha, "Na sal Jakob" tiah aa ti ( Gen. 32:18 ).　Jakob cu a u Esau he an i ton tikah a u a phak hlan ah voi sarih vawlei ah a kun ( Gen. 33:3 ) a ti. Voi sarih vawlei ah　kun bu tein (toidor tein) a u sinah ngaihthiamnak a hal.Hi thil a tuah mi hi aa dawh tuk mi a si.A u kha a biak ti awk a si.　Esau tu nih cun a hun zuanhnawh i a kuh i a pom i a hnamh.Ngaihthiam lo awk a tha lo. An i lawm tuk veve i an pahnih in　an tap tiah kan hmuh.Jakob nih a ti rih mi cu, "Hi tluk in ka cung i na that caah na hmai hmuh hi ka caah Pathian hmai hmuh　tluk a si (Gen.33:10b) tiah a ti. Hi bantuk lungput a ngeih caah Jakob nih Pathian thluachuahnak cu a hmuh.



Pathian nih hin ngaihthiam khawh lo mi sualnak a ngei lo. Jakob bantuk in misual ka si tiah aa hngal i sual aa ngaichih mi paoh cu Pathian nih a dawt hna.Peniel ah Jakob cu Pathian he an i paih lio ah, Mipa nih cun, "Na min ahodah a si?" tiah a hal i, " Jakob," tiah a leh (Gen.32:28). Jakob nih cun keimah cu, " Mihlengtu " ka si, mi thalo ka si tiah a sining kha fiang tein a chim ngam. Kannih nih tah kan chim ngam ve hnga maw? Misual ka si, mi thalo ka si tiah chim hi minung kan caah a har bik　mi a si men lai. Bawi Jesuh nih a kan cawnpiak mi cu, A tap a hraam mi cu lunglawm mi nan va si dah! Pathian nih an hnemh hna lai (Matt.5:4) tiah a ti.



Minung nih hin mitthli phunhnih kan ngei.Mitthli poah hi thluachuak mi a si lo. Kan dawt bik mi hna an thih tikah kan tap i kan　mitthli a tla.Tihnak, thinphannak le vanchiatnak nganpi kan ton tikah kan mitthli a tla than.Cu mitthli nih cun kan nunnak a ro ter i thazaang a der ter. Lunglawmhnak a um kho lo.Mitthli pahnihnak cu, "Mah sualnak le midang sualnak ruang i a luangmi　mitthli a si.Pathian a thangthat mi mitthli a si. Cu mitthli nih cun kan thinlung DUM kha ti a toih i kan mit kha a ceu ter. A phichuak cu ngaihthiamnak in a dong i daihnak le hnangamnak a si. Lunglawm mi nan va si dah! a ti mi cu, cu bantuk mi hna cu an si.



Mah sualnak ruangah a tap a hraam mi hna cu David, Peter le Fapa tlau pa hna kha an si.Midang sualnak ruang ah a mitthli　a tla mi cu Jeremiah le Paul kha an si ( Jer. 8:21-22; Rom.10:1 ). Cu hna cu mi lunglawm mi an si.



Jakob cu tihphannak le lungrethei tuk in a um lio caan ah Pathian he an i pai. A lungretheihnak le a piahtana vialte kha Pathian sinah a pek dih.Pathian he zan khuadei tiang an i pai, khua an khang tti, Pathian sinah bawmhnak a hal. Cucaah Pathian nih min thar a pek. A min cu Jakob si ti lo in Isreal ti a si cang. Mihlengtu si ti lo in Pathian siangpahrang fapa ti a si cang.



Ka dawtmi Chin mi u le nau hna, kannih zong harnak le vanchiatnak, tihphannak lelungretheihnak kan ton tikah Pathian he ipaih dingin kan sawm hna. Kan harnak vialte cu Bawipa sinah ap dih u sih! Zan khuadei tiang Pathian he i pai zungzal u sih! Pathian nih thluachuahnak a kan pek ve ko lai.



Hi thawngthabia kan i hrawm mi hi a ngaitu le a reltu nan dihlak caah Pathian nih thluachuahnak pe ko seh! Amen.




Rev. Tial Lian


In Charge Pastor


Texas Chin Baptist Church


Fort Worth, TX


USA.

Theihternak: July 11, 2010 ni CIM caan hmannak kan tarmi a si.

CBFA Thawngthanhnak

Upatmi CBFA upa le zumtu vialte hna:

CBFA civui cu a nai taktak cang.  Zarh thum lawng a duh cang.  Civui chung caanhmannak ding cu a tanglei bantuk in a si lai:

1) CBFA BM meeting ah a kai ding mi cu Nilini ah phanh ding a si lai.  Nili zan ah pumhnak a um lai. CBFA BM palai hna cu Nili zan hi inn ah tlun chung ding a si ko lai.  Ninga zan in zapi sin ah riah hmun hotel/dorms ah kal ding a si te lai.  Khualtlung kong cu a herh ning tawlrel a si lai.  Nan tlunkal ding ning tu Pu Mang Cung Nung, CBFA Civui Chairman, DC le upa dang hna le keimah sin ah kan thanh ulaw felfai deuh in kan in ttuanpiak khawh hna lai.

2) Khrihfabu report a ka pe ciami nan um cang.  Kaa lawm.  Midang zong nih nan sia a rem ahcun June 15, 2010 hlan ah van ka kua ulaw civui program cauk chung ah kan ttial hna lai.

3) A tanglei canhmangtu hna hi Chairman le Sermon chimtu hna lawng kan langhter hna. A dang canhmannak cu bulletin/civui program file  ah kan ttial te hna lai.  

CBFA CIVUI - III CAANHMANNAK

July 1, 2010 Thursday (CBFA BM Palai Phak Ni)

7:00 – 9:00 pm: Worship Service

Chairman/person: Pastor Hlei Sung, Chin Baptist Church, Dallas, Texas

Sermon: Dr. Ceu Lian Thang, Texas Chin Baptist Church, Dallas, Texas

July 2, 2010 Friday

9:00- 5:00 pm: Meeting of the Board of Management of the CBFA

7:00-11:00 pm: Pathian Thangtthatnak (worship service)

Chairman: Rev. Van Thawng Lian, Battle Creek Chin Baptist Church, Michigan

Sermon: Rev. Dr. Van Ni, Chin Baptist Church, Dallas, Texas

July 3, 2010 Saturday

7:00 -8:00 am: Breakfast

8:00 -9:00 am: Bible Study

9:00- 12:30 pm: Pathian Thangtthatnak (worship service)

Chairman: Pastor Tluang Thang, Indiana Chin Baptist Church, Indiana

Sermon: Rev. Za Thio, Yangon, Burma

12:30 – 2:00 pm: Lunch

2:00 – 3:00 pm: Training/Workshop by Rev. Rothangliani Chhangte, ABHMS

3:00 – 5:00 pm: Fellowship led by CBFA Youth Department

5:00 – 7:00 pm: Dinner

7:00 – 11:00 pm: Pathian Thangtthatnak (Worship Service) by CBFA Youth Department

Chairman/person: Lg. Van Tha Par, CBMC, DC

Sermon: Pastor Ronald Charles, Chin Baptist Church, Milwaukee, WI

July 4, 2010 Sunday (US Independence Day)

7:00 -8:00 am: Breakfast

8:00 -9:00 am: Bible Study

9:00- 12:30 pm: Pathian Thangthanhnak (Worship service)

Chairman: Rev. Tial Lian, Pastor in charge, Texas Chin Baptist Church, Dallas, Texas

Sermon & Bawipa Zanriah: Rev. Dr. S. Hre Kio, Indiana Chin Baptist Church, Indianapolis, IN

12:30 – 2:00 pm: Lunch

2:00 – 3:00 pm: Training/Workshop by Rev. Florence Li, ABHMS

3:00 – 5:00 pm: Fellowship led by CBFA Youth Department

5:00 – 7:00 pm: Dinner

7:00 – 11:00 pm: Pathian Thangtthatnak (Worship Service)

Chairman: Rev. Khuatinthang Hlawnceu, Battle Creek Chin Baptist Church, Michigan

Sermon: Rev. Dr. Edmund Za Bik, Columbia, South Carolina.

CBFA Civui -III cu ngaih tuk  cio a si.  Mileng hawikom zong kan ngei hna lai.  CBFA chungtel thar zong kan ngei ttheu lai.  Chinmi zumtu hmaithar tampi kan hmuh hna lai.  "Maw thong tampi nih hla an sa" tiah Lairam ah civui caan ah kan sak tawn mi kha a ngai tawk kan um lai.  Kan sa tthan lai.  Pathian thangtthatnak cu nuam tein kan hman khawh nak hnga, Pathian sin thlacamnak he i tiim hna usih.

Bawi Khrih rian ah,

C Duh Kam

CBFA EM

Theihternak: CBFA EM nih June 4, 2010 ni ah thawng a thanhmi kan tarmi a si.