သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၁၂)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-14

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၁၁)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-13

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၁၀)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-12

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၉)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-11

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၈)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-10

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၇)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-9

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၆)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-8

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၅)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-7

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၄)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-6

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၃)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Zeitindah BAIBAL Kan Rel Lai I Kan Cawn Lai?

Zumhtu paoh nih fawite in tuah khawhmi Baibal relning le cawnning hrawmh kan duh hna. Siaherhnak he.

နေ့စဉ် သမ္မာကျမ်းစာ ဘယ်လိုလေ့လာမလဲ?

ယုံကြည်သူအားလုံးလုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့နည်းလမ်းလေးကို ဝေမျှလိုက်ပါတယ်။

Baibal Biahalnak-5

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၂)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။ 

Baibal Biahalnak-4

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေ (၁)

“ဒီမှာနှိပ်ပါ” ဆိုတဲ့ နေရာကိုနှိပ်ပြီး အောက်မှာရှိတဲ့ သမ္မာကျမ်းစာ အမေးအဖြေကို ဖြေနိုင်ပါတယ်။

Baibal Biahalnak-3

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

Baibal Biahalnak-2

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

Baibal Biahalnak-1

A tanglei slide chung i Hihi HMET timi khi hmet law biahalnak tete phi ve te. Kan i lawm.

BAIBAL BIAHALNAK - Theihternak

Baibal Biahalnak hi nihin (Monday, April 27, 2020) thawk in hika ah, a tlawm bik, thla khat chung tar kan i tim. Zarh khat ah ninga (Monday-Friday) chung kan tar lai. Cucaah, nan kan len lengmang dingah le hi "Baibal Biahalnak" kong hi nan Khrihfabu le nan hawile zong siaherhnak he nan chimh ve hna dingah Bawi Khrih min in kan in sawm hna. Hi Baibal Biahalnak kan tuahnak ah kan i tinhmi cu: 

1. Baibal kan theihnak le hngalhnak bawmtu 
2. Fale kan cawnpiak hna tikah bawmtu 
3. Chungkhar ah pumhnak kan tuah tikah bawmtu 
4. Baibal rel duhnak kan ngeih chin khawh nakhnga bawmtu
5. Pathian kong kan ruah i, a dawtnak thuk chin le kau chin in kan hngalh nakhnga bawmtu 

A cunglei panga caah bawmtu si kho hram seh ti saduhthahnak he kan tuahmi a si. Nan phit (nan i celh) tikah palh sualmi le tlamtling lomi tete a um sual ahcun, nan kan chimh naklai kan in sawm hna.

Pathian He I Pehtlaihnak Thawngin Lungdaihnak

Cathiang rel ka duhmi cu Johan 16:33 le Salm 143:6 hi an si.

“Nannih nih keimah he nan i pehnak thawngin lungdaihnak nan hmuh nakhnga, hihi kan chimh hna. Vawlei nih hin harnak an pek hna lai, sihmanhselaw tih hlah u. Vawlei cu ka tei cang,” tiah a ti. (Johan 16:33)

Nangmah lei ah thlacam in ka kut cu ka hler hna; vawlei car nih ti a ngaih bantuk khin ka nunnak nih nangmah cu an ngai. (Salm 143:6)

Atu lio kan tonmi thil nih hin nifatin kan lung a kan lauter i tihnak le phannak a ka pek. Micheu cu zaan hngilh khawh lo tiang in lungrethei mi kan um kho. Micheu cu kan i timhmi thil tete kan tuah khawh ti lo tikah hnabeidong mi zong kan um kho. Zei hmanh aa fiang lo mi le hmailei ah a cang dingmi zei hmanh chim awk a tha lo mi caan ah kan um. Muihnak lam ah kan phanh lio a si. Thinlung daihnak le hnangamnak hmuh khawh a har ngai lio caan a si. 

Minung nih lungdaihnak le hnangamnak hi kan kawl cio. Facebook kan zoh tikah, COVID-19 hi sau a rau rih lai timi kong cu aho hmanh nih rel kan zuam lo. Khoika ram ah virus thahnak si an hmuh cang hei ti le, vaccine an chuah khawh cang timi a dik lomi thawngpang hmanh, a si lo ti kan theih bu ah kan i share cio hna. Aruang cu kan lung si vangh kan celh lo tikah hnangamnak kha kan kawl le kan hlam caah a si. Vawleicung ah a hman lomi lungdaihnak pek aa zuammi tampi an um. Media pawl zong nih, minung kan lungthin an theih tuk i, an page kha like le share tampi hmuh nakhnga minung duhmi lawng tar a hmangmi an tam ngai. Chikkhat te lawng a nguhmi hnangamnak tu hi kan dawi tawn. Jesuh min in virus na thawl ah cun na pum cungah virus a kai kho lai lo, a timi zong an um. Cuka i profet nih cu tin a chim timi te hna zong rel a zuammi zong kan um ngai. Aruang cu a phi kan chuah khawh lomi thil nih kan nunnak ah a kan temtawn tikah kan celh tawn lo caah a si. 

Jesuh nih, “Nannih nih keimah he nan i pehnak thawngin lungdaihnak nan hmuh nakhnga, hihi kan chimh hna. Vawlei nih hin harnak an pek hna lai, sihmanhselaw tih hlah u. Vawlei cu ka tei cang,” tiah a ti. Amah kan zumh ahcun, harnak nan tong ti lai lo tiah a kan ti lo. Vawlei kan um chung cu kan tong ko lai. Sihmanhsehlaw, lungdaihnak a kan petu le teinak thazaang a kan petu cu Pathian a si kha a langhter. Cucaah, lungdaihnak cu na lungthin kha khoika ah a hram na bunh timi ah aa hngat. Khrih chungah kan um i amah he kan i peh peng ahcun hnabeidonghnak in luatnak thazaang a kan pek ko lai. Cucaah atu bantuk caan ah hin, lungdaihnak taktak (a-sit) a kan petu Pathian he i pehtlaih i pumpak in Pathian ton kan i zuam ding kha a biapi tuk. Nihin kan nunnak ah, Pathian he kan i pehtlaihnak le Pathian kan biaknak hi a thar in kan ruah than a herh. 

Ram pakhat an thawnnak theih na duh ahcun an tuanbia kha rel, an ti. Cun miphun pakhat i an nunphung theih na duh ahcun an biazai kha rel, an ti. Miphun pakhat i an thlarau nunnak theih na duh ahcun an thlacamnak ah hmuh khawh a si, an ti. Salm hi Israel mi pawl i Pathian an biak ning le an i pehtlaihnak pawl an si. Salm cauk ah Israel mi nih pumpak in siseh, a bu in siseh, zei tin dah Pathian he an i pehtlaih timi le an biak timi kan hmuh khawh. A bikin, harnak khor chung an phanh caan, an thlarau thazaang a der caan ah Pathian kha zei tin an auh tawn i, an pehtlaih tawn ti kha hmuh khawh a si. Salm 143 hi David siangpahrang nih a phuahmi a si tiah an ti. Salm 143 hi David nih a fapa Absalom sinin a zaam lio caan ah, a phuahmi a si tiah an zumh. Hi lio caan ah, Pathian he zei tin dah an i pehtlaih ti kha zoh ti hna usih: 

Salm catialtu nih, “Bawipa, ka thlacamnak cu ka theihpiak law kan nawlnak cu ka ngaihpiak ko. Nang cu na ding i zumhawktlak na si caah Ka thlacamnak cu ka let tuah,” a ti (Salm 143:1). Pathian cu zumhtlak Pathian a si bantukin a dingmi Pathian zong a si. Kan ngakchiat lio in, Pathian sinah na duhmi paoh kha thlacam law an pek ko lai, zei paoh hal khawh a ngah tiah an kan cawmpiak. Pathian hi thla kan cam i kan halmi paoh a kan petu si loin, a kan lettu tu a si. Zei tin a kan leh lai ti cu kan hngal lo. Asinain, zumh awk a tlakmi le a dingmi Pathian a si caah, kan caah a tha bik in a kan lettu a si ti hi Salm catialtu nih a fiang tuk. Kan cam ning tein a kan pe lo kho men. Asinain, kan thlacamnak cu a kan ngaihpiak i, a kan theihpiak ko ti hi zei tik caan paoh kan theih peng i, Salm catialtu bantukin, Pathian sinah chim hna usih, phuang hna usih. Kan lungthin dihlak in Pathian a mithmai kawl i, hmaitonh in bia a ruahmi si hna usih. 

Salm catialtu nih, “A liamcia mi ni kha ka hun thei than hna; nangmah nih na tuahmi thil vialte kha ka hun ruat than hna i na tuahmi thil vialte kha ka hun hngal than hna,” a ti (Salm 143:5). Zumtu tampi nih Pathian sinah thla kan cam. Kanmah lei in Pathian kha bia kan ruah. Asinain, Pathian nih bia a kan ruahmi theih ve dingah, dai tein, zei hmanh chim lo tein um, a bia kha ngaih le ruah i, a kan chimh le cawnpiak duhmi kha theih khawh i zuam hi a biapi tuk. Cucu “meditation” tiah Mirang holh in an ti. Dai tein kan um i Pathian a bia kan ruah tikah Pathian nih a kan cawnpiak duhmi kha a ra tawn. Kan thlarau thazaang a der tikah zei hmanh chim loin, dai tein Pathian a bia tu kan ruah i, a hlan lio i a kan tuahpiakmi a dawtnak vialte ruah than a herh tuk. Cu ti kan tuah tikah, kan thlarau a chunglei in ceunak le thazaang thawnnak a kan pek. Cu nih cun kan nunnak ah thlennak a chuahter. Kan nunnak a kan thlen. A hlan lio i midang cungah siseh, Pathian cungah siseh, kanmah le kan nunnak ah siseh, kan lungtlinlonak le kan sining cungah kan cohlan khawh lomi vialte kha a thar in Pathian nih a bia in a kan thlen i lungdaihnak le hnangamnak kan hmuh than. 

Catialtu pakhat nih, “A hlan lio na nunnak i Pathian nih an pekmi thluachuah vial te kha ruat than, Pathian na cung i a thatnak le an cawisannak kha ruat than, zeitluk in an dawt ti kha ruat than. Mah pawl kha khuai nih khuaihliti chuah dingah a herhmi pangpar pawl an si,” a ti. A thlummi khuaihliti ngah dingah cun, khuai nih pangpar an herh. Pathian nih thluachuah tampi he an hruai lio na caan hlun pawl kha ruat than law, cu nih cun na zumhnak an thawnter lai, na thlarau a chungin tha a baa mi vialte a damter lai, na tihnak le launak vialte a damter lai. 

Salm catialtu nih, “Zinglei ah a fekmi na dawtnak kha ka hngalhter than ko” a ti (caang 8). Pathian nih a kan dawt tuk timi kan theihnak nih hin kan nun a kan thawnter. Cun tihphannak a lohter i, lungdaihnak a kan pek. Nulepa nih a kan dawt tuk timi an theih caah, fale nih nulepa nih kan pom i kan cawi hna tikah, tihnak zei hmanh an ngei lo. Kan liang cung hmanh ah an duh tawk in an i hlok ngam. An tih lo. An thin zong a phang lo. Ka nu nih, ka pa nih a ka dawt tuk ti an theih caah a si. 

Pathian dawtnak na theihmi nih lungdaihnak le hnangamnak an pek lai. Pathian he caan la law, hmaitonh tein bia ruah hmanh, na nunnak ah Pathian cu aa phuang lai i, daihnak na hmuh ko lai. A ka dawt tuk timi na fian deuhdeuh tikah na hna a ngam deuhdeuh ko lai. Pathian he kan i pehtlaih lo, pumpak in hmaitonh tein bia kan i ruah lo ahcun, a dawtnak kan thei kho lo. Amah Pathian nih cun a kan dawt peng ko lai nain, kan nunnak ah Pathian he kan i hlat tikah, a dawtnak kan philh tawn. Cu tikah, harnak kan ton tikah kan lung a si vang. Tihphannak in kan khat. 

Salm catialtu nih cun, “Nangmah cu ka Pathian na si; cucaah na duhnak tuah kha ka cawnpiak ko,” a ti. Ngakchia te bantukin Pathian kha ka cawnpiak ko tiah a ti. Pathian kan fuh tikah, kan lungthin chungah, keimah timi lungput he kan ton ahcun, Pathian bia le a kan cawnpiakmi kan thei kho lai lo. Pathian, na bia theih ka duh ko, ka cawnpiak ko tiin, toidornak lungput, zeihmanh a thei lomi ngakchia bantuk lungput in, Pathian kan fuh ahcun kan nunnak ah a bia kha aa phuang lai i, a duhmi le duh lomi kha kan nunnak ah kan thleidan khawh lai. Thlaici vorhtu bianabia bantukin Pathian a bia kan cohlan tikah zei bantuk lungput in dah kan cohlan lai ti hi a biapi. 

Pathian he pehtlaih nun hi a biapi tuk. Kan nunnak ah a muih bik caan hi zohthan hna hmanh usih law, Pathian he kan i hlat caan a rak si tawn. Tuah ding a si lomi kan tuah. Kan nunnak ah kan thlarau a caar i lungdaihnak le hnangamnak nih a kan tlik tak tawn. Nain, Pathian he pehtlaih nun kan ngeih tikah cun, zei bantuk thil kan ton hmanh ah a kan thawnter i lungdaihnak le hnangamnak kha a kan pek. 

Salm catialtu nih Pathian aa tlaih i a pehtlaih bantukin, Pathian duh ningin thlacam nun a ngeimi, Pathian caah caan a pe i dai tein amah bia a ruatmi, a luancia caan i a thatnak vialte kha a ruatmi le Pathian dawtnak in nikhat hnu nikhat a thangmi si i zuam hna usih. Pathian nih thluachuahnak kan pe ko seh! 

Tampi kaa lawm. 

Fom Men (Amos nu) 

Yangon 

Theihternak: ITM ah April 26, 2020 ah a chimmi a si.

Chungkhar Ah Tuah Khawhmi Pumh Hruaining Tlawmpal

Innchungkhar ah pumhnak tuah hi Khrihfami kan caah a biapi tukmi a si. Chungkhar pumhnak kan tuah tikah kan tuah cio khawhmi pumhnak tuahning le hruaining tlawmpal a tanglei ah ngaih khawh a si. 

A Love Letter to God (Pathian Sinah Dawtnak Cakuat)

STAY HOME lio ah chungkhar ah tuah khawhmi:

Thawhthan Ni Pumhnak (April 12, 2020)

Lai Baptist Church, Yangon ah Thawhthan Ni Pumhnak (Online) ah thawngtha chimnak caan ka hmuh i, kaa lawm. Facebook in LIVE rak thlahmi a si i, hi blog a kan lengmi nih ngaih khawh ve dingin hika ah kan hun tar. Phungchim hi 33:00 ah aa thawk. Pathian nih daihnak he in umpi ko hna seh. 

Negative le Positive

Atu lio ah chim lengmang mi biafang pahnih cu "positive" le "negative" an si. Thawngpang (news) kan bawh i, an thanh tikah "an zapi negative an si" an ti ahcun thawngtha a si i, kan tha a nuam tuk. Nain, "positive cu zat an si" ti ahcun kan tha a dih, kan uai dih. Lungretheih a zualter. Cucaah, atu lio ah theih kan duh lo bikmi pakhat a simi cu "positive" timi biafang hi a si men lai dah. Positive le negative biafang hi an hmannak hoih in sullam dang ngai an ngei. Kan thi maw, a dangdang maw kan i check tikah "positive" a si sual lai ti cu kan phang. Na result (a phi) a chuak i negative na si, ti ahcun tha a nuam tuk. Cucu, keimah lungfian tawk in ka chim ahcun, ngandamnak kong i result ahcun "negative" a si ahcun phan ding a um lo tinak a si. 

COVID-19 kong ah an check hna dikah negative an si timi thawng theih kan duh. Negative cu thawngtha a si. Nain, minung thinlungput ah negative (a tha lo lei in) thil tampi hmuh a hung si. Aho dah hi zawtnak hi a ngei hmasa bik, aho nih aho dah a chawnh i, zeizat dah a chawnh cang hna. Amah ruangah a si, tiin mawhchiatnak a hun tam chin. Cun, huatnak a hun karh. Cu lawng hlah, tihnak le thinphannak nih kan nunnak a hun den chinchin. Thaizing zei dah kan lawh cio lai ti ruah ah, si a vang, lungre a thei cio. Miphun aa cawh in umnak ahcun annih phun le kannih phun tiin i remlonak le thleidannak a karh. Biaknak pakhat le pakhat i hmuh thiamlonak zong a hun i tenh chih ve. Kawlram ah cun Khrihfami le pumhnak in tampi an i chawnh tiin Khrihfami cungah hmuhthiamlonak a ngeimi zong an hung karh. Cucaah, cozah lei zong nih huatnak a karh sual nakhnga lo, thawngthanhnak ca zong an chuah. Negative thil tampi a chuak. Hi lei kapin khua ruah deuhdeuh tikah, thinlung a caw chin lengmang. 

Cucaah, zawtnak kong ah siloin, kan tonmi chungin positive a simi tete zong hi ruat pah chih hna usih. Cu nih cun kan nun a kan bawmh deuh lai. Keimah pumpak in atu lio innchung ah kan i erh lio ah, kaa hlawkmi (positive) le ka tha a nuamhter tu thil tampi lakah tlawmpal langhter ka duh. Nanmah cio zong nih "comment" ah rak chap cio ulaw, kan nunnak caah tlawmte tal bawmtu a si lai, tiah ka zumh.

• Ka nun rihmi, ka thaw ka chuah khawh rihmi cungah Pathian sinah lawmhnak a ka chimter. Chungkhar he caan tampi ka hmang kho. Baibal rel tinak, thlacam tinak, lentecelh tinak, movie zohtinak ti bantuk caan zong kan ngei kho. 
• Online in phungchim thatha le biachim thatha kan ngai kho. Ca thatha an kan tialpiak i, rel a nuam. Theihhngalhnak tampi kaa chap tiah ka ruah.
• Ka rak ruahnak nakin kan pawngkam ah midang cungah zawnruahnak a ngeimi an rak tam. Midang cungah thil tha tuah a duh i, a tuah zong a tuah taktak mi tampi an rak um. Cu nih cun, ka thinlung tampi a damter. 
• Kan mino tampi nih khua le ram zawnruahnak an ngeih ning hi lunglawmh lo awk a tha lo. An i pekning hmuh tikah lung a hmui tuk hringhran. Kan khua le ram anmah nih atu in an kan hruai cang caah, hmailei ahcun kan ram cu a nuam chin ko lai ti ka ruah ah, ka tha a nuam tuk. 

Kan ton cuahmah mi ah lungretheihnak tam hmanh sehlaw, hi chungin Pathian thluachuah rel khawh zong i zuam hna usih. COVID-19 ah cun negative si hram usih law, kan nunnak ahcun positive khuaruahnak le thiltuahnak aa nunpi mi si hna usih.

FEAR in F-E-A-R ah

Atu lio cu December 2019 ah Tuluk ram Wuhan in aa thawkmi COVID-19 ruangah lungrethei in kan um. COVID-19 hi a karh a ran ngai caah le chawnh zong a fawi tuk caah minung kan thin a phanter khun. Vawleicung ngandamnak lei a kan hruaitu WHO (World Health Organization) nih cun ram khat chung lawngah a cangmi a si lo i, vawleipi a culmi phun a si caah COVID-19 cu pandemic an ti.

Atu ca ka tial lio ah hin kan vawlei ah 938,923 nih virus an i ngeih ti a si. Cu chungah a thimi 47,314 an si cang i, a dammi 195,416 an si. Hihi hngalh khawhmi cazin a si. An check khawh hna lo caah theih rih lomi, theih lo lan dingmi pa zeizat dik an si rih lai. Atu lio ahcun US ah hi rai nih a phanhmi an tam bik. Minung zong tam tuk kan thi te lai, tiah an zawndamh chung cang. Hi COVID-19 nih hin ram 203 a cul cang. Kawlram zong ah rungrul hmuhmi 16 an phan i, cu chungin pakhat zong a thi cang.

Hi lio ah mah nunnak thap in rian a tuanmi sibawi pawl, nurse pawl le a dangdang tampi an um. Hi hna hi an re a thei khun. Zaangfak zong an si. An caah thlacampiak an hau. Cun hi damhnak (cure) le khamnak (vaccine) caah rian a tuanmi scientist le a dangdang tampi an um. Cu hna ca zong ah thlacam a herh. Tuan ah damhnak an hmuh i, an chuah khawh nakhnga thlacam cio kan hau. A cheu cu an chungle an thih tikah ruak hmanh hmuh le thlah khawh an si lo, lung a fak tuk lai. Cu bantuk lio ah, cunglei nih ralrinnak tuah cio dingin zulh awk an timi zeirello in a ummi tampi an um. Cu lakah biaknak lei hruaitu zong an i tel. Hi hna pawl caah, an lungfim i, rammi tha an si nakhnga, anmah ruangah hi rungrul a karh chin nakhnga lo thlacampiak an herh.

Kan tih cio, an tih cio. Cucaah, kan thinlung ah tihnak (fear) timi hi a khat. Kei hi tah rungrul ka ngei sual hnga maw ti tihnak, rungrul chawnh ka si sual lai ti tihnak, hi pul (rai) hi an kham kho sual lai lo, kan thi dih sual lai ti tihnak, peh ahcun a tam tuk rih. Hi lio ah Khrihfa a simi nih FEAR (tihnak) hi zei tin dah kan ton lai i, kan tei lai ti hi a biapi ngaingai. Tihnak (fear) nih cun a kan phanh cang, kan hrial kho ti lo. Nain, zei tin dah kan tei khawh lai? Zei tin dah kan nun hrawktu a si sual nakhnga lo, kan um lai? Baibal kan rel tikah "tih hlah" (do not fear [asiloah] do not be afraid) hi tampi kan hmuh. Jesuh a rak chuah hlan ah vancungmi nih "tih hlah" an rak ti i, Jesuh a thih i a thawh than hnu ah vancungmi nih "tih hlah" an ti than. Baibal chung i hmun tampi ah "tih hlah" timi kan hmuh. Hi nih hin minung cu tih a hmangmi kan si, tihnak hi kan ton lengmangmi a si kha a langhter. Hi tihnak (FEAR) hi zei tin dah kan ton lai. Tihnak timi FEAR cu a dang F-E-A-R in kan thlen lai, kan tei lai. A si kun ah, F-E-A-R cu zei dah a si?

F = Finding (hmuh)

E = Encouragement (thazaang peknak/laknak)

A = the Almighty (Lianngan Bik Pathian)

R = Redemption (Tlanhnak/khamhnak)

Cucaah F-E-A-R (Finding Encouragement in the Almighty's Redemption) i a sullam cu Lianngan Bik Pathian i a tlanhnak (khamhnak) ah thazaang i lak ding, tinak a si. "R" hi tlanh (redeem) in a rami a si. Biakam Hlun ah redeem (go'el) ti a si. A sullam cu tlanh ti kha a si i, mah chung chuak a si loah, chungkhar pakhat khat nih harnak an ton tikah, aa naihmi nih cu a harnak chungin chuah asiloah tlanh tinak a si. Tahchunhnak ah, midang sinah leiba tam tuk a ngei, amah tein aa cham kho ti lo, cucaah sal ah tlaih ding a si. Nain, tlanhtu nih a leiba a champiak, a luatter. Cucu "tlanh" timi cu a si. Israel mi hna Babilon i sal an taan lio ah Pathian nih "keimah cu nan Tlanhtu ka si," a rak ti hna (Isaiah 44:14; 43:14; 44:6, 24; 49:7, 26). Salm catialtu zong nih, "Ka kaa chung bia hna le ka lung chung ruahnak hna cu, nangmah cohlan awktlak si ko hna seh, maw Bawipa, ka lungpi le ka tlantu," tiah a ti (Salm 19:14).

Himnak taktak cu BAWIPA lawng nih a kan pek khawh. Cu BAWIPA khamhnak (tlanhnak) kha kan thazaang ah kan i lak ahcun, tihnak nih duhsah tein a kan kal tak ko lai. Asiloah, tihnak cu kan tei khawh lai, a ton zia kan thiam deuh ko lai.

COVID 19 le Zumtu Dirhmun

COVID 19 ruangah vawleipi cu lungmit in a um. Kan thin a phang. Tihnak le lungretheihnak in kan khat. Thaizing ah zei dah a cang lai, kan hngal lo. Biakinn i pumh kha thloh kan si. Asiloah kanmah te in biakinn ah i pum rih lo dingin biakhiah cio a si. Cu tikah Khrihfa tampi nih i pum ko usih, Daniel le a hawile bantuk in ral tha tein um ko usih, an ti. Cun, biakinn ah aa pum lomi kha ralchia le zumhnak thazaang der ah an ruah hna.

Kan philh lo dingmi cu, Daniel cu a Pathian sin thlacam thloh a si. A Pathian he biaruah lo ding cu a duh lo. Cucaah, a tuahkel a simi thlacamnak cu a pehzulh. Cucaah, chiandeih kawm ah an thlak. A hawile pathum cu milem biak fial an si. Cucu an duh lo. Cucaah, meiphu chungah thlak an si. An Pathian caah zumhtlak an si. Zohchunh tlak taktak an si.

Atu lio kan tonmi thil ah, kan philh lo dingmi cu, kannih cu Pathian biak an kan thloh lo ti hi a si. Zawtnak i chawnh lo dingin, minung paohpaoh an him, kan him nakhnga, ralrin an kan fialmi a si. Thil tha tuah an kan fial. Nunzia thiam an kan fial. Kan vawleipi a dam nakding ah le virus a karh lonak ding caah a si. Nihin kan tonmi, biakinn ah pumh kan ngol ta mi hi, Khrihfami hremnak caah tuahmi a si lo. Mirum le sifak, nan biaknak, kan biaknak ti um loin MINUNG kan himnak caah tuahmi a si.

Biakinn lawng hi Pathian a umnak le aa phuannak a si lo. Jacob sinah Pathian aa phuan caan kha amah lawngte a um lio caan ah a si ko. Moses zong Pathian nih burbuk in a chawnh kha amah lawng a um lio caan a si. Jesuh nih a kawhmi hna a zultu kha biakinn ah an um lio ah a kawh hna kha a si lo. Biakinn hi Pathian biaknak caah Pathian sinah pekchanhmi a si caah, thazaang kan laknak le Pathian kan chawnhnak ah a tha khun. Sihmanhsehlaw, Pathian aa phuannak le a hmual a langhnak hi biakinn ah a si bik lo. Zumtu hna nih thinlung tak tein kan biakchawnhnak hmun kha a ngaingai ti ahcun biakinn (Khrihfabu – church) cu a si.

Biakinn kan phanh khawh lo caah kan thachiat tuk ding a si lo. Hawi dang hna he Pathian thangthat ti cu a nuam tuk. Cu lio caan kan ngaih kha kan mawh lo. Nain, Pathian nih caan a kan serpiak than te ko lai. Atu hi mibu dirhmun nak hmanh in pumpak in Pathian kan kawl le kan panh caan a si. Na Baibal kha a langhnak bik na cabuai ah chia law, hun rel hmanh. Pathian sinah thlacam law, na thilrit (na thinphannak vialte) kha thum hmanh, Pathian nih na nunnak ah thawnnak an pek lai, thinlung hnangamnak an pek lai.

Nihin ah, Khrihfa cheukhat (pastor le hruaitu tel in) nih biakinn i pumh an thawn duh lo. Hihi zumhnak thawn ah a ruatmi an um. Anmah ruangah, minung tampi nunnak ah harnak a tlung kho ti an philh rua (an i theihter lo maw, an thei lo dik). Midang sinin anmah hrim virus an i lak khawh i, an dawtmi an chungkhar le an innpa chakthlang tiang an chawnh chin khawh hna. Thlarau nih ralthatnak a ka pek timi hi Pathian thlarau nih cun a si ngaingai hnga maw? Vawleicung hmun tampi ah COVID 19 a karhnak ah aa telmi cu Khrihfabu pumhnak hi a si. Khrihfa hmuisam an chiatter.

Khrihfa biaknak hi hrem duh ah, pumh thloh si usih law, raltha in kan zumhnak caah, Khrih caah kan dir i, kan i pumh ahcun cucu kan zumhnak langhternak le Pathian sinah zumhtlak kan sinak langhternak caah a si hnga i, i pumh kha a tha ko. Khrih nih vawleicung a rat cu “nunnak kha an ngeih i, duhdim tein an ngeih khawh nakhnga ka ra” a ti bantuk Pathian nih a kan sermi kan pum, kan dawtmi hna i an pum himnak le damnak cu kanmah rian bak a si.

Daniel le a hawile bantuk dirhmun le atu kan tonmi i kan dirhmun hi aa dang. Jesuh nih vawleicung i a tlonlen ve lio ah, mizaw kha a damter hna. Zawtnak a karhter lo. Thinghmui zawtnak in a tuarmi kha a damter hna, a thianter hna. Thinghmui zawtnak in a zawmi kha khua chungah hramhram in a luhter hna lo. A damh tu in a damh hna. Cu hnu ah khua chungah an lut kho. Zawtnak a karhnak ding a simi thil vialte hrial cu zumtu a simi paoh le minung a simi paoh i kan rian a si. Nangmah rian a si i, keimah rian a si.

Zei Hmanh Lo Kan Si Lo (Genesis 1:26-31)

Zei hmanh lo, kan si lo. Pathian sermi kan si. Pathian nih "lunghmui ngaingai" in sermi kan si. Cucaah zeihmanh ka si lo, tiah kan ruah awk a si lo. Zei kan si ko. Genesis 1:26-31 ah Pathian nih minung cu amah muisam keng in a ser; minu le mipa kha a ser hna. A sermi a zoh tikah "a lunghmuih ngaingai" tiah kan hmuh.

Nihin ah "man ngei kan si" zei hmanh lo kan si lo timi hi pumpak pakhat cio nih kan hngalh than dingah chim ka duh. Nangmah zong, keimah zong Pathian sermi kan si i, Pathian muisam keng kan si. Upat tlak kan si. Genesis 1:26-28 hi Khrihfabu tuanbia ah ceih a tam ngaimi pakhat a si. Tahchunhnak ah, nu pawl nih hi cacang hi an rel tikah nu zong Pathian muisam keng kan si ti kha an fiang. Pa nakin kan niam deuh lo, Pathian nih aa tluk tein a kan sermi kan si ko ti kha an hngalh.

Khrihfabu tuanbia ah thil a kal sualmi tete an rak um. Genesis 2 i sernak tuanbia khi i lak riangmang in Pathian nih tlak in mipa a ser i thaw a chuah hnawh i a nung. Mipa hnakruh in minu cu a ser. Cu caah, mipa cu ser hmasa a si i minu cu mipa ruh in ser a si caah pa hi kan sang deuh i, nu hi an niam deuh tiah an rak i cawnpiak. Cu cawnpiaknak nih cun nihin tiang a kan zunh ai. Cu bantuk cawnpiaknak a leer deuhmi kha remhthannak dingah Genesis 1 i sernak tuanbia hi an zohthan tawn.

Cu pinah Genesis 1:26-28 lila hi an i lak i minung cu a dang sermi nakin kan sang deuh tiin sermi dang kha duhduh in tuah a rak si tikah nihin ahcun khuacaan aa thleng i, lihnin, ti lianh ti bantuk ruangah mi tampi thih a si. Cu bantuk cu a tam chin lengmang. Pathian thilser mi kan zohkhenh ding kha tha tein zohkhenh lo a si pinah, duh paoh in rak tuah a si tikah, Pathian thilser kan hrawh i, kanmah lila harnak kan i pek. Minung nih Pathian thilser hi duh paoh in tuah ding a si lo, zohkhenh ding tu a si ti chim an duh tikah Genesis 1:26-28 hi a thar in hrilhfiah a si than.

Minung kong kan chim tikah, Pathian nih minung cu amah muisam keng in a kan ser, kan ti tikah Pathian hi zei bantuk Pathian dah a si ti hi ruah chih a hau. Pathian cu suimilam a sertu bantuk ah ruah a si theo. Nain, kan Baibal nih cun Pathian cu van le vawlei le a chung ummi vialte sertu lawng si loin zohkhenhtu zong a si chih ti kha a kan cawnpiak. Khrihfabu tuanbia ah Pathian cu Pa in chim lengmang a si. Nihin ahcun hi hmelchunhnak (metaphor) hi mi cheu khat caah cun thazaang dernak a chuahter tu ah aa cang. Aruangcu, fale cungah harnak a chuah tertu, fale tha tein a cawm keng lotu, fale duh paoh in a tuahtu pale ruangah a si. Cu bantuk pale i, an fale caah cun Pathian cu Pa dirhmun in chim tikah sullam a ngei kho lo.

Baibal lei thiamsang a simi Sallie McFague timi nu nih cun Pathian kong ah hmelchunhnak (metaphor) pathum a chim: Pathian cu "Nu" (mother) bantuk, Pathian cu "duhtu" (lover) bantuk, le Pathian cu "hawikom" (friend) bantuk in a chim. Pathian cu nu, duhtu, le hawikom bantuk a si. Nule nih fale cu a hrin lawng si loin hnuk thlum in an cawm hna i, an thannak caah an zohkhenh hna bantuk in Pathian nih minung cu a kan zohkhenh ti kha a chimmi cu a si. Duhtu ti tikah duhtu nih a duhmi cu duh a nun caah a si. Duhmi cu duh tlak a si caah duh a si. A phu phu in kan i then tawn tikah kan sinah um seh, tang seh ti kan duhmi cu duh tlak a si caah a si. A nunnak ah kan tlaihchanmi a um. Pathian nih minung a kan dawtnak ah duhnak aa tel. Cu nih a langhtermi cu minung hi zei hmanh lo kan si lo. Duh a nungmi kan si. Cu caah, Pathian nih a kan duh. Duhmi pawng um cu duh cio a si. Pathian nih kan sinah um a duh cu duhnung mi kan si caah, duh awk a tlakmi kan si caah a si. Pathian cu hawikom bantuk a si. Hawikom kar lak ahcun a sang deuh, a niam deuh timi a um lo. Ruannak a um. I tluk a si. Cu caah, aho deuh kha nek deuh i, aho deuh kha upat deuh ti a um lo. Pathian nih minung hi a kan komh. A kan komh ti tikah a uk in a kan uk lo i, kanmah lei in zalong tein cawlcanghnak le duhthimnak, duhmi tuahnak nawl kan ngei. Cu nih a langhtermi cu Pathian nih a kan dawt tuk ti hi a si. Hi thil vialte a sinak cu Pathian nih amah muisam keng in sermi kan si caah a si.

Minung a ser dih tikah Pathian cu a "lungsi ngaingai" tiah Genesis catialtu nih a kan chimh. Lai Baibal ah kan pa Rev. Dr. Van Bik nih tha tein le sullam ngei tuk in a kan lehpiak tiah ka ruah. Pathian nih van le vawlei le a dangdang a ser dih tikah a zoh i Mirang holh cun good "a tha" tiah a ti. Minung a ser dih tikah very good "a tha tuk" tiah a ti. Kan Lai Baibal ahcun Pathian a "lungsi" tiah a leh. Kan hngalh cio bantuk in, a tha nain i lung si lo khawh a si. Minung nih thil kan tuah tikah lungsi ngai in kan tuah khawhmi a tlawm. A tha ko, kan ti hmanh ah, kan i lungsi kho tawn lo. Pathian nih a sermi thil a zoh tikah aa lungsi, cun minung a ser dih tikah aa lungsi ngaingai tiah a ti. Cu nih a langhtermi cu minung hi Pathian nih tha tuk le lungsi tuk in a kan sermi kan si, ti hi a si.

Salm 8 ahcun hla phuahtu nih "Minung hi zei a si caah na hnak kar ah na tenh" i "a zawn na ruah" tiah a ti. Hnak kar tenh kan timi cu a mak tuk. Kan hnak kar i aa tenhmi cu, zei tluk kan retheih zongah an zawn kan ruah hna, an caah thil tha kan tuak i, tuah piak khawh kan i zuam hna. Salm catialtu nih cun minung hi Pathian hnakkar tenhmi le zawnruahmi kan si tiah a kan cawnpiak. Cun, a peh chapmi cu, sermi vialte nakin a cungah na chiah i, "sunparnak le upatnak" kha a lu ah na chinh, a ti. Pathian dah ti lo, minung nakin a sangmi an um lo, ti kha a chim duhmi cu a si ko. Cu nih a langhtermi cu minung hi Pathian nih sang ngai le man ngei ngai, upat tlak ngaingai in a sermi kan si tihi a si ko.

Cu caah, pumpak pakhat cio nih kan hngalh awk in kan Baibal nih a kan cawnpiakmi cu man ngei kan si, zei hmanh lo kan si lo, ti hi a si. Cu bantuk in, midang kha Pathian sermi an si ve ti hngalh i nek hna lo, an cungah thatlonak tuah lo awk a si. Pathian nih amah muisam keng in a kan sermi kan si caah, pakhatnak ah, kanmah le kanmah kan i upat awk a herh; cun kan pum zong kan i dawt i thianghlim tein kan chiah awk a si. Nawlbia pahra chungah kan hmuhmi cu "Lai va nawng hlah" ti a si. Mi va that hlah ti a si. A sullam cu minung cu Pathian muisam keng, a thiangmi, upat dingmi a si, ti kha a si. Pahnihnak ah, midang zong Pathian sermi an si, upat awk an tlak ti hngalh i midang cung ah thatlonak tuah hrim lo ding, thatnak tu tuah i zuam ding a si. Zei hmanh lo kan si lo!

Theihternak: Muko Magazine (June 2018) ah ka tialmi a si.

Galilee Ram Ah Phung A Chim

Baibal relnak: Marka 1:35-39 (zoh: Luka 4:42-44)

A thaizing cu zingkate in, ni a chuah hlanpi ah, Jesuh cu a tho i khua leng hmun king ah thlacam awkah a kal. Sihmanhsehlaw Simon le a hawile hna nih cun amah kha an va kawl. An va hmuh tikah, “Mi kip nih an in kawl lengmang dahkaw,” tiah an ti. Sihmanhsehlaw Jesuh nih cun a leh hna i, “Hika hrawng i a ummi khua dang hna zong hi ka tlawn awk an si. Annih zong kha phung ka chimh ve hna awk a si, zeicahtiah anmah phung chimh awkah cun pei ka rat cu,” tiah a ti. Cucaah Galilee peng kha a tlawn dih i pumhnak inn ah khan phung a chimh hna i khuavang kha a ṭhawl hna.

I. Zingkate ah Jesuh thla a cam (1:35)

Simon nupi nu a damter hnu, khua mi zong nih an mizaw tampi an ratpi hna i, a damter hna hnu, khuavang ngeimi an khuavang a thawlpiak hna hnu, a thaizing ah Jesuh cu “zingkate in, ni a chuah hlahpi ah” a tho. Khua leng hmun king (mi an um lonak, a daihnak ah) thlacam awk ah a kal.

Jesuh hi dinh caan a ngei ve lo. Simon inn a phanh cangka mizaw (Simon pi) a damter. Zanlei ah mizaw tampi le khuavang ngeimi tampi a sinah an ratpi rih hna. A damter dih fawn hna. A rian hi a tam. Nain, “thlacam” dingah zingkate in a tho i, khua leng ah a kal.

Jesuh nih thlacam hi biapi ah a chiah. Thlacam caan a pek.

Mizaw a damter hna, khuavang a thawlpiak hna tikah mizapi (mi kip) nih Jesuh cu an kawl. Khuadei bak in kawl hna sehlaw a dawh. Simon inn ah an ra, Jesuh cu an hlam. Jesuh ton duh le hmuh duh ah, a rami an tam caah a si lai dah, Simon le a hawile nih Jesuh cu an kawl. An kawl i an va hmuh. Cun an thawh i, “Mi kip nih an in kawl lengmang dahkaw” an ti (1:36)

II. Jesuh nih thawngtha chim in Galile peng a cul dih (1:36-39)

Simon le a hawile cu Jesuh nih hitihin a leh hna:

“Hika hrawng i a ummi khua dang hna zong hi ka tlawn awk an si. Annih zong kha phung ka chimh ve hna awk a si, zeicahtiah anmah phung chimh awkah cun pei ka rat cu,” tiah a ti. (1:38)

Jesuh nih a ratnak hi hmun khat lawngah phungchim dingah siloin hmun dang le khua dang zong ah a si chih ti kha a chimh hna. Khua dang (Kapernaum a si lomi) zong hi tlawn hna ding an si, phung chimh hna awk an si, tiah Jesuh nih a chim. Marka nih cun, “Cucaah Galilee peng kha a tlawn dih i pumhnak inn ah khan phung a chimh hna i khuavang kha a thawl hna” tiah a ti (1:39).

Jesuh riantuannak ah phungchim le damternak hi then awk an tha lo ti a lang. Phung a chimnak ah mizaw an ratpi hna, a rak damh taktak hna. Phungchim lawng hi ka tuah awk a si, a ti bal lo. An herhnak cio ah Jesuh nih cun a bawmh hna. Taksa in a dammi nih thlarau in an damnak hnga phungchim cu biatak tein a tuan.

Jesuh hnu a zultu, kannih Khrihfami zong nih Jesuh bantuk in thawngtha kan chim, midang kan bawmh hna awk a herh. Jesuh nih cun zei tluk in a rian tam ko hmanh sehlaw,

• Midang a damter hna (khuavang a thawl hna) 
• Thlacam caan a ser (Pathian he pehtlaihnak a tuah) 
• Phungchim a ngol lo 

Aho hmanh aa manhmi kan um lo. Pathian rian hi manh caan ah tuanmi a si lem lo. I manh lo bu, caan i tet ngai bu, thabat pah bu, lungretheih pah ko bu, in tuanmi a si. Khrihfa kan sinak ah kaa manh tikah (ka diriam tikah) Pathian duhnak ka tuah lai, Pathian rian ka tuan lai ti cu a si thiam lo. I manh lo (rethei) ngai ko hmanh ning law, Pathian caah cun “ka thinlung dihlak, ka ruahnak dihlak, ka thazaang dihlak” ka pek lai, timi lungput le tinhnak he kan cawlcangh (nun) ding hi Jesuh nih a kan hmuhsakmi a si tiah ka ruah.

Blog Thar - Lai Pathian Hla

Laiholh in Pathian hla sakmi pawl hmun khat ah khomh in a chiah. Amah nih thawng a tanglei bantuk in ka zamhpiak law a ti i, amah tialning in ka vun chiah:

Laimi vialte caah Hlabia zoh khawh nak Blog thar a chuakmi a um cang. Cucaah len ve dingin kan sawm hna. Print zong fawi tein Print khawh a si i, Hla bia na duhmi a um ahcun Contact tuah khawh a si. Cucaah zaangfahnak tein thazaang ka pe ve u tiah kan nawl hna. A ka relpiaktu nan dihlak cung ah lunglawmhnak tampi ka ngei.

HIKA ah len khawh a si. Asiloah, http://laipathian-hla.blogspot.in/ hi click ding a si lai. Len phu ngaingai a si. 

CCOC & CMC Gospel Hla

Chinmi kan tuanbia ah, chim lengmang dingin kan ngeihmi pakhat cu Chin for Christ in One Century (CCOC) hi a si. Pathian nih Chinmi a kan dawt. Chinmi hi a rianthiang ah a kan hman hrim ko, hman rih zong a kan duh ko, ti hi a tanglei CBC (a hlan ZBC) nih an kan chuahpiak thanmi CCOC & CMC gospel hla hi ngaih tikah a fiang ngaingai, tiah ka ruah. Hi hla pawl kan ngaih nak nih ICMC (CCOC-Second Round) riantuannak ah thazaang chuah duhnak a kan ngeihter chin lai, tiah zumhnak ka ngei. Caan pekte in ngaih cio dingin kan sawm hna.

Chin Khrihfabu le Tthanghnak (Revival) by Za That

Biahmaitthi

　　　　Tthanghnak (Revival) hi kap tampi in hmanmi biafang a si. Cu hna cu Seh lei riantuannak tthanghnak (Sehlei thanchonak), nainganzi (Politic) lei tthanghnak, Science lei riantuannak tthangnak thlarau lei tthanghnak tbk hna an si. AD 1800 hrawngah Seh lei thanchonak tthanghnak nganpi a rak um. Cu ruangah seh riantuannak dohnak (industrial revolutions) hna zong kha a rak um. Cu bantuk in Science lei thiamnak thanchonak thawngin thlapa tiang zong an rak kai kho. Cu bantuk in politic lei zong a si. Chin ram zongah 1988 kum in Siangngakchia le cozah karlak ah buainak a rak um hnu cun mino tampi hriamnam tleih in rian an rak tuan. 2010 hnu in cun Chin ram ah politic lei tthanghnak nganpi a rak um i cu nih cun kawl ram a kil deng tiang in a rak hninh dih ve. Cu bantuk tthanghnak a rak um tik ah khua le ram le zatlang nun, nun pawcawmnak hna kha a tha deuhmi nunnak ah a rak thlen tawn hna. Cu hna lak ah tutan ah thlarau lei thanghnak hi a a bik in tial ka duhmi a si.

Thlarau lei tthanghnak

　　　　Bible ca zohtik ah Khrihfabu chungah tthanghnak (Revival) hi a rak um lengmang. Cu hna cu Ezip ram tthanghnak, Jordan tiva tthanghnak, Pentecost tthanghnak hna kha an si. Cu lengah Khrihfabu tuanbia ah England ram tthanghnak, American tthangnak, Europe ram tthanghnak tibantuk in ram kip tthanghnak zong a um. Sihmanhsehlaw mi cheukhat cu kan ram-ah tthanghnak a um i thlarau thianghlim kan lak ah a rak cawlhcangh lio le zalen ngai in kan um lio ah hin zeiruangah hi bantuk thil hi a can tiah khuaruahnak le tuaktannak kan ngei tawn lo. Thlarau thianghlim cawlcangnak a um lio ah hin lungfim tein um a herhhnak zawn tete a um. Zeiruangah tiah hlarau cawlcanghnak a um ah hin Pathian cawisannak le hlawhnak a sang khun tawn i cu lio ahcun Bawi Jesuh ai ah cawisan a duh vemi thil a um thiam tawn. Cucaah cu bantuk thil cu ralrin a hau ngaimi a si. Cu lengah tthanghnak a umnak ahhin Pathian mi hna cungah thil pakhat khat a phan hnga ding a um i cu thil timhtuahnak caah a rak si zungzal tawn. Cu caah tthanghnak kan timi hi tthanghnak a umnak hmun ah hin a tuanbia a dihmi a si bal lo. Cu kong kan fian khawhnak hnga a tanglei thil han hi kan zoh lai.

1. Ezip ram tthanghnak

　　　　 Moses nih Isarael miphun Ezip ram in Canaan ram ah a hruai lio hna ah khan Pathian nih Faro Siangpahrang a lunghaknak a nemtertu ah a tuahmi thil hna kha tthanghnak phunkhat a si. Cu tik ah Isarael miphun pawl cu thinlung hlimphlau ngai in Bawipa nih kan hmai ah zeidah a rak tuah lai ti kha ni khat hnu nikhat an zoh ko. Pathian nih Faro Siangpahrang hmai ah khuaruahar phunphun a tuah. Sihmahsehlaw cu thil khuaruahhar Moses hmai i a tuahmi cu, cu ka hmun ca longah a si lo. Hmailei i Rili sen an tan tik ah siseh, an rawl a tam tik-ah siseh, ral an tawn tik siseh, Pathian cu an caah thil tuah khotu a si thluangthluan te lai nak a hlan khan in a langhter chungmi a si.

　　　　 Faro siangpahrang cu Pathian cawlcanghnak le tthanghnak a tuar khawh lo caah Isarel mi cu an ram in chuahnak nawl a pek hna. Cu tik-ah Isarel miphun pawl cu an chungkhar in le an zuat satil hna he tiah Ezip ram cun an chuah. Rili sen an phanh ah an kal kho ti lo. Cu tik-ah Moses nih thla a cam i Rili pi cu cheuhnih ah aa cheu i an rak tan kho. Cu bantuk cun Israel miphun pawl cu Pathian nih an lam thluangthlun ah a hruai hna i an ti a hal caan ah ti a pek hna, an rawl a tam can ah rawl a rak pek hna. An hmai ah ummi ral vialte zong kha a rak teipiak hna.

2. Jordan tiva ah tthanghnak

　　　　 Bawi Jesuh cu Jordan tiva ah Tipil petu John nih tipilnak a rak pek. Cu lio-ah tthanghnak nganpi a rak um. Van innka a hung i van in thuro bantuk in a rak zuang i Bawi Jesuh Liang cungah aa rak fu. Cu tik ah aw thawng pakhat nih “amah cu ka dawtmi ka fapa a si, a cungah ka lung a tling” a ti. Mah thil khuaruahhar Bawi Jesuh cung i a cangmi hi hmailei a tawn hnga dingmi harnak a teikhawhnak caah a si. Cu tikah Bawi Jesuh cu Jordan tiva in a kir i ramcar chungah ni sawmli le zan sawmli rawl lo in a um. Cu lio ah Sehtan nih a tukforh cawlh. Sihmanhsehlaw Jordan tiva i tipilnak a in lio ah Pathian aw fiang tein a theihnak nih khan Sehtan tukforhnak kha a tei khoh.

3. Pentecost ni thanghnak

　　　　Pentecost ni ah tthanghnak a rak um lio ah khan minung 3000 hrawng an rak si tiah Bible ah kan hmuh. Hi bantuk thil a rak ummi hi Khrihfa pawl nih an tawn lai dingmi thil a um ruangah a si. Pentecost ni in tlawmpal ah Khrihfa hremnak nganpi a rak chuah. Sihmanhsehlaw Pentecost ni thlarau thawnnak an cung i a tlungmi thawng khan Rom cozah nih fak ngai in hremnak le harnak pe ko hna hmanhsehlaw a tei kho hna lo. Hremnak ruangah Vawlei khuaza kip an i theknak nih khan Khrifa kha a rak karhter i Pathian pennak ram kauhtertu hremnaktu an rak si deuh.

4. England ram tthanghnak

　　　　 England ram cu Khrifa ram a sinain kum zabi 16th khan Bawi le sal in thleidannak nganpi a rak um. Sihmanhsehlaw A.D. 1735 kum hrawng khan England ram ah thanghnak nganpi a rak um. Cu cu Pathian nih Harris le John Wesley hna a rak hmannak hna thawng khan a si. Cu tik ah biatak tein England ram ah thlennak nganpi a rak chuah. Church of England le cozah hna zong phun dang pi in thlennak an rak ngei. Cu bantuk thlenak a umnak hngading caah tthanghnak a rak um hi a si. Thanghnak nih cun mi tampi nun hlun kaltak in nun tharnak a rak pek hna i cu thli nih cun nun phung tha deuh a chuahter i a hmanmi biaceihnak le dinnak a rak chuahter.

　　　　Cu caah England ram sunparnak cu Vawlei thil ngeihnak, thiamnak le fimnak a rak si lo. Thawngtha biatak arak si deuh i cu cu England Siangpahrang thutdan hngatchan mi cu a rak si. An chim tawnmi cu England ah tthanghnak (Revival) a um lio ah khan khua le ram nun a sersiam ngai i Misual thong chung um pakhat hmanh an um lo an rak ti tawn. Mi tampi nih hlennak le thli an tuahsual mi hna kha an chamthan i pakhat le pakhat ngeihthiamnak bia an chim ti a si. Zalennak hmunpi ah an ram a rak cang.

5. Chin ram tthanghnak

　　　　Chin Khrihfa kan tuanbia zoh-tik ah hmunkip ah thlarau tthanghnak hi Pathian nih a mi hna hmang in a rak um lengmang ve. 1948 kum hrawngah Tidim le Falam peng ah tthangnak a rak um. 1958 hrawng ah thantlang khua cheukhat ah siseh, 1962 hrawng ah Matu peng khua cheukhat hna ah a rak phan. 1962 hnu cun Hakha peng le hmun kip ah tthangnak a rak um cang. 1970 kum hnu cun nihin tiang pehzulh in tthanghnak (Revival) hi a rak um. Khrihfa kan lamthluan ah hin thlarau thianghlim nih a kan umpi zungzal ko. Sihmanhsehlaw a can ah cu thlarau thianghlim riantuannak cu a hleice in a cawhcangh caan a um theutawn. Cu thil cu zumtu hna nih a hlei in thazang kan i laknak a si.

　　　　Asinain kan ram hmun kip ah thlarau tthanghnak a um kha zohtthan tik-ah kan zatlang nun tiangin a thleng khotu le zumtu hna lungtak te in dawtnak le tleihchannak a kan petu le khuaram dawtnak le tleihchannak a ngeitertu a si kho bal lo. ZTC i principle a tuan liomi Rev. Dr. Law Ha Ling nih Jesuh tukforhnak kong hi a sermon ton i “Cheukhat cu rawl lo kha rawl ah a tuahmi kan um” a rak ti ton. Cu bantuk cu Bawi Jesuh tthanghnak i a lungput a si lo. Lam. 11:17 ah kan hmuh bantuk in pentecost ni tthanghnak nih a chuahpi mi cu miphun thleidannak umlo in pumkhat an sinak kha a si. Sihmanhsehlaw Chin ram ah tthanghnak (Revival) a um paoh ah buu thennak nih a zulh lengmang. Kan tthanghnak hi buu thennak hrampi ah kan hmang lengmang. Mah ti-in bu thennak nih hin Chinmi lungkhahnak le miphun caah thilttha chuahpinak cu a dawnkhan taktak.

Biatlang komhnak

　　　　Nihin ah Chin miphun cu Khrihfa si kan ti nain miphun dang hna hmai-ah ziaza lei tthat-lonak he kan um chin lengmang. Mipi thinlung biatakte in a rawk (corrupt) i Khrihfa sinak hi mah pumpak nun le pomning aa khatmi nun tinak le pengtlang khat nun tinak men ah kan ruah cang. Khua le ram dawtnak le pongkam vawlei dawtnak, kan minung hawi dawtnak hna hi thlarau mi kan sinak nih hin a huap kho ti lo. Zeitindah Pathian duhning in vawlei ah kan nun lai tinak in zeitindah Pathian thinhunnak kan lawnhkhawh lai tiin vanlei zoh lawngin kan nung. Cu nih cun pumpak nun (individualistic) kha a hrin i zeithil paoh pumpak nun in kan kalpi tuk tik ahcun Pathian ram le sining taktak (principle) kan Khrifa ram ah a lang kho ti lo. Cu caah tthanghnak (Revival) cu thlarau nun tharchuahnak lawng (spiritual renewal) lawng siloin kan zatlang nun tiang-in thlennak a tuahtu si kan herh cang.

Za That

Christmas Sermon

Text: Matt 2:1-8

Biahmaithi: Vawleicung ah khua minthang tampi a um nain mi tam bik nih an theihmi khua pahnih cu Jerusalem le Bethlehem a si. December le Christmas kan phak tik paoh ah cu khua pahnih min cu kan lung chungah a hung chuak zungzal. Nihin kan relmi Matthai 2:1-8 chungah cu khua pahnih cu an lang veve. Siangpahrang pahnih an um i pakhat cu Bethlehem ah a chuak, pakhat cu Jerusalem ah a bawi thutdan he a thu. Siangpahrang pahnih kong kan ruah hlan ah khua pahnih kong kan zoh hmasa lai. 

1:1: Bethlehem Tuanbia: A hmasa deuh ah Bethlehem khua tuanbia zoh ti hna usih. Bethlehem ti cuBeth le lehem biafang pahnih aa fonhmi a si. Beth cu inn tinak a si, i lehem cu changreu tinak a si. Changreu inn a siloah rawl inn tinak a si. Kan Baibal ah Bethlehem min a langh hmasa bik nak cu Genesis 35:19 ah a si. Jacob nupi Rachel kha a fapa Benjamin a hrin ah khan ah a thi, i Bethlehem ah an ruak cu an rak vui.

1:2: 1Samuel 16:1-13; 17:12-58: kan zoh tikah Bethlehem cu David chuahnak a si, i siangpahrang caah chiti an rak thuhnak khua zong a si. Ruth tuanbia kan rel tikah Naomi kha a va thih hnu ah Moab ram in a rak kir ah khan Moab minu Ruth nih a rak zulh i Bethlehem ah a ummi mirum pa Baoz kha a rak vat. Ruth le Boaz nih cun Obed an hrin, Obed nih Jessie a hrin i Jessie nih cun David cu a hrin ti kha Ruth Baibal nih a kan chimhmi a si. Messiah cu khoika ahdah a chuah lai tiah an rak ti tikah Bethlehem ah a chuak lai tiah an rak zumh. Cucaah Mikah 5:2 kan zoh tikah, “Maw Bethlehem, khua hme bik pakhat na si nain nangmah chungin Israel uktu a chuak lai,” tiah profet biaphuan a rak um cang. Cu tic un Bethlehem cu Bawi Jesuh chuahnak a si caah khua hmete a si nain vawleicung pi nih hngalhmi khua a si.

2:1: Jerusalem Tuanbia: Jerusalem khua kong le tuanbia ka zoh rih lai. Jerusalem tihi a sullam cu “Daihnak hram” (foundation of peace) ti a si. A hmasa bik ah a min hi URUSALIM tiah an rak ti. BC 1400 lio ah Joshua hruainak in Israelmi nih Kanaan ram an rak lak ah khan a min hi a rak um cang. David chan ah khan Jebus mi pawl an rak um. David le a ralkap pawl nih Jebus mi cu an rak tei hna. Salem timi khua fate le Zion timi hmun zong kha an hun lak tikah David nih cu hmun cu khuapi ah a ser, dawh ngai in vampang in a hun kulh i khualipi ah a hun ser.

2:2: : Bawi Jesuh chan ahhin Rom miphun nih an uk. BC 62 in Pompey timi ralbawi pa hruainak in Rom miphun nih Jerusalem cu a lak i Biakinn chungah rai a thawi cuahmahmi tlangbawi pawl cu a thah dih hna, kum khat ah voikhat te lawng tlangbawi ngan bik a luhnak le rai a thawinak hmun zong kha a lut i a thurhhnomh ter dih. Bawi Jesuh chan ah Jerusalem ah Herod cu siangpahrang a si. Jerusalem cu Messiah a chuak e tiin mi vialte an ilawmh lio ah messiah thah ding in a kawl i kum hnih tang ngakchia thattu siangpahrang a thutnak khualipi a si.

3:1: Bawi Jesuh Tuanbia: Jesuh cu Bethlehem ah a chuak. A chuak tikah hrinnak hmun a ngei lo i caw inn ah a chuak. Nichuahlei mifim hna cu an ram an chuah tak i Bawi Jesuh cu Bethlehem ah an ra biak. Ram lak ummi tuukhal pawl zong kha vanmi nih Messiah a chuak e tiah a chimh hna i ramlak ah an tuu kha an ngol tak hna i caw-inn ah cun an va kal i Jesuh cu an biak ve. Jesuh cu duhsah tein a hung thang i, “Toidornak le nemnak hi kei ka seihnam cu a si, ka seihnam hi ibei ulaw nan thil a zaang lai,” tiah mi kha a cawnpiak hna.

3:2: “Mi nih ka cungah tuah hna seh ti na duh bantuk khan mi cung zong ah va tuah ve u; cu Moses nawlbia le profet hna cawnpiaknak an sullam cu a si” tiah a cawnpiak hna. A dam lomi kha damnak a pek hna, thinghmui pawl kha a thianter hna, a zengmi kha a damter hna, rawl a tammi kha rawl a pek hna, mithi a thawhter hna, sual tuah ruangah Judah nawlbia ning in thih a tlakmi kha a ngaihthiam hna. Hawikom a ngei lomi kha a komh hna.

3:3: Jesuh cu a sual lo nain misual mi hna sualnak kha aa phorh i vailam cungah an thah. Vailam cungah an thah hnu ah cun a tuanbia a dong lai tiah an ruah nain a tuanbia a dong lo. Thihnak a tei i a tho than. Ngaihthiamnak le toidornak aa tlaih i kum 2000 a rau cangmi a thih hnu zong ah a uknak a dih kho lo. Mi thinlung chungah ram a ngei i a uknak cu nikhat hnu nikhat a kau chin lengmang.

4:1: Herod Tuanbia: Herod cu Jerusalem ah a siangpahrang thutdan he a thu. Herod hi Judahmi sinak le Idum mi sinak aa cawhmi kahpia miphun a si nain mi uktu Rom miphun lungton kha aa zuam caah Rom Acozah nih Palestine ram uktu ah an sermi a si. BC 40 (a cheu nih BC 37 ah an ti) ah Rom miphun nih “Siangpahrang” min an rak pekmi a si.

4:2: Herod hi nupi pahra a ngei. Herod cu sualnak ah minthang le minngei a si. Mi cungah lunghrinhnak thinlung a ngei i amah a dotu le a raltu a si tiah a ruahmi paoh kha a thah lengmang hna. Cucaah a nupi Mariamme cu a thah, Mariamme i a nu zong a thah, a unau pakhat zong a thah, i a pu zong a thah. Miriamme he an hrinmi fapa pahnih: Alexander le Aristobulus zong a thah hna. Cucaah, Rom siangpahrang pakhat nih, “Herod fapa sinak in Herod vok caah himnak a um deuh,” a rak ti. A thih lai ah Herod cu Jericho khua ah aa thial i kum (4) a nung. A thli tein nawlbia pakhat a chuah. Ka thih tikah mi kha an ilawm sual lai ti a phan caah ilawm hna hlah seh, an mitthli tla hrimhrim seh ti a duh caah a kut tang i bawi pawl le minthang pawl vialte hna kha ka pawngah um dih hna sehlaw ka thih lecangka in thah dih si ve hna seh, tiah nawlbia a thli tein a chiahtak hna.

4:3: Cu bantuk lungput a ngeimi minung a si caah hi vawlei ah Bawi Jesuh a rat tikah aa lawm kho lo. A awlok tu a chong. Khoika set ahdah a chuah lai ti kha awlokchong in a ruat. Judahmi phungbia cawnpiaktu le tlangbawi pawl kha a auh hna i ruahnak a hal hna. “Khuazei ahdah Messiah cu a chuah lai?” tiah a hal hna. Annih nih, “Judea ram Bethlehem khua ah,” tiah an leh.

4:4: Nichuahlei mifim pawl kha a auh hna i, Ngakchia kong kha a hal hna. “Va kal ulaw ngakchia kong kha tha tein va hlat u; cun nan hmuh tikah rak ka chim than ulaw kei zong amah cu ka va bia ve lai,” a ti hna. Ngakchia a chuakmi va hmuh le va biak ve cu a tha tuk nain a ka lawng a si, a lungthin ah a sem lo. Mifim hna nih an ka hlen cang ti a theih tikah cun, “Kum hnih tang ngakchia vialte, that dih hna u,” timi nawlbia a chuah i ngakchia an thah hna ti kha kan Baibal nih a chim.

4:5: BC 19 ah Jerusalem Biakinn pi remh kha a thawk i a thih tiang ah an dih rih lo. A chan chung Biakinn pi cu a hun remh nain a cungah Pathian aa lawm kho lo. Biakinn aa dawhnak kong le lung thatha in an saknak kong kha an chimh tikah, Bawi Jesuh nih, “Mah vialte hi nannih nih nan hmuh, sihmanhsehlaw hika i lung vialte hi pakhat te hmanh a taan lo caan kha a phan lai,” a ti (Matt 21:5-6). AD 70 ah Rom miphun nih Biakinn pi cu an hrawh dih cikcek. Herod cu thil tha a tuah ko nain a nunnak taktak ah Pathian tihnak a um lo caah a thil tuahmi Biakinn pi cu sau a hmun lo. Biakinn sak cu a tha tuk ko nain Herod cungah Pathian aa lawm kho lo.

4:6: Messiah thah a duhmi lungput cu zeitindah Pathian nih a lawmh khawh lai?. Herod thinlung hmutu Bawipa cu zeitindah aa lawmh khawh lai? Aa lawm kho lo. Mah nupi a thatmi, mah fapale hmanh a thatmi, Messiah hmanh thah a duh i a kawlmi lungput cu zeitindah Pathian aa lawmh khawh lai? Jerusalem cu mithat lainawng pa Herod thutnak a si, Bawi Jesuh an thahnak khua a si. Chiatnak lei in khua minthang a si.

4:7: Mark 11 kan rel tikah Bawi Jesuh nih theipikung chiat a serhnak kan hmuh. Laimi Khrihfa tampi nih hi theipikung chiatserhnak hi theipikung taktak ah kan ruah sual tawn. A ngaingai ahcun theipikung kong a chimmi a si lo. Theipikung nih a sawhmi cu Judah miphun kha a si. Judahmi hna cu biaknak phung le lam le raithawinak ah cun an tang tuk. Sihmanhsehlaw Biaknak nih a chuahpimi nun muru: dinnak, zawnruahnak le zangfahnak cu an duh lo. Jerusalem ah langsar ngai in raithawinak cu an tuah tung. Zawnruahnak le zaangfahnak tu cu an ngei lo. Cu bantuk nun cu hnah lawng hring thei tlai lo theipikung sullam cu a si. Biaknak ah an cawlcang ngai nain biaknak nih a chuahpimi nun muru an ngei lo. Cu bantuk nun an ngeih caah, Pathian nih, “Nan raithawinak hi ka fih,” a ti.

4:8: Hosea 6:6 ah, “Ka duh bikmi cu nan raithawinak hi a si tung lo, keimah nan ka hngalh hi pei a si cu, khanghthawinak nan ka pek hi a si tung lo,” a ti. Hosea 8:13, “Annnih nih raithawinak tuah le sa ei kha an duh ngaingai. Sihmanhsehlaw an cungah ka lung a tling lo. An sualnak kha ka philh lai lo i dan ka tat hna lai; Izip ram ah ka kalter than hna lai,” a ti. Amos 5:21ff ah, “Nan puai hna cu ka huat hna i zei ah ka rel hna lo, nan sunhsakmi pumhnak hna cu ka duh hna lo. Nannih nih nan raithawinak hna le nan thawhlawm hna kha nan ka pek tikah ka cohlang hna lai lo, raithawinak ah nan hmanmi satil zong kha ka cohlang duh hna lai lo, nan hla aw kha ka theihter ti sawh hlah u; nan thanglawi aw kha ka celh hna lo,” a ti.

4:9: Nahchuahnak, nekngeihnak, le ziarngeihnak thinlung ah Pathian cu ram a ngei lo. Thil tha lo ruahnak le khuakhannak ah Bawi Jesuh nih ram a ngei kho lo. Vawlei siangpahrang thutdan umnak zong si ai kun, inn thatha zong um ai kun, milian le mithawng zong um hna ai kun, lungput tha lo a ngeimi siangpahrang thutnak Jerusalem ah Bawi Jesuh cu chuahnak hmun a um lo. 

4:10: Salm 1:1-2 ah, “Mi thalo hna khuakhannak aa tel lo i misual hna lam zong a zul lo i Pathian a nihsawhmi hna sinah a thu lomi cu thluachuakmi an si. An ilawmhnak cu Bawipa nawlbia tu ah khan a si,” a ti. Pathian thluachuahnak taktak hi suingun chawva le inn thatha ngeih hi an si lo, mi thalo mi hna khuakhannak ah itel lo te hna tu hi a si, misualmi hna lam zulh lo te hna hi a si, Pathian zei ah a rel lomi hna le Pathian a nihsawhmi hna sin itel lo hna hi thluachuahnak taktak cu an si.

Herod cu thil tha lo khuakhannak a ngeimi, ziarngeihnak, nahchuahnak le lainawn duhnak thinlung a ngeimi a si. Cu bantuk lungput a ngeimi nunnak ah Bawi Jesuh cu ram a ngei lo, hmun a ngei lo.

4:11: Sualnak hi a thangmi a si ve. David nih horduhcuainak a ngeihmi kha Bathsheba sualpinak ah a thang, Bathsheba sualpinak kha Bathsheba pasal Uriah thahnak tiang a thang. Kain nih nakchuahnak a ngeihmi cu a nau Abel thahnak tiang a phan. Herod nih nahchuahnak a ngeihmi kha a thang i lainawnnak le mithahtnak tiang a phan. Sualnak hi a thazaang a der lio ah kan tei khawh lo ahcun a thang i Pathian he ithennak tiang a chuahpi, vanram sunghnak tiang a chuahpi.

Tlangkawmnak: Kan lungthin ah Pathian nih Herod thutter a duh lo. Kan nunnak ah Pathian nih Bawi Jesuh chuahter a duh. Pathian nih kan nunnak hi Herod a bawinak Jerusalem siter a duh lo. Pathian nih kan nunnak hi Bethlehem siter a duh. Na nunnak ah Herod a bawi ahcun Jesuh cu hmun a ngei lai lo. Pathian nih kan lungthin, kan nunnak hi Bethlehem siter a duh ko, Bawi Jesuh chuahter a duh ko.

Note: Mah Sermon hi Rev. James Tin Kung nih CIM ah a thlah mi ka post chin mi a si.

A Thlummi December Lawmhnak Nan Cungah Um Ko Seh